أخلاق الأشراف ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٩

191 / 3 : جاهل فراز مسند و عالم برون در . . .

كتاب‌شناسى :

- المبداء و المعاد ، صدر الدّين شيرازى ، 48 - 347 ، 1348 ه . ق .

- تفسير ابو الفتوح رازى ، 6 / 393 ؛ 8 / 7 - 8 ، چاپ استاد ابو الحسن شعرانى ، اسلاميّه

- حكمت الهى ، مهدى الهى قمشه‌يى ، 1 / 170 - 166 ، تهران ، 1345 ه . ش .

- محاضرات الادباء ، راغب اصفهانى ، 2 / 544 - 555 ، بيروت ، 1961 .

191 / 3 : جاهل فراز مسند و عالم برون در . . .

چنان كه گفتيم ، اين بيت از خواجه رشيد الدين وطواط معروف به « كاتب » است ، در چكامه‌يى خطاب به آتسز خوارزمشاه ( 521 - 551 ه . ق . ) است ، و چند بيت خوب و معروف آن اين است :

شاها به پايگاهِ تو كيوان نمىرسد * در ساحتِ تو گُنبدِ گردان نمىرسد . . .

جُهّال در تنعم و اربابِ فضل را * بى صد هزار غُصّه يكى نان نمىرسد

جاهل به مسند اندر و عالِم برونِ در * جويد به حيله راه و به دربان نمىرسد

دردا و حسرتا كه بپايان رسيد عمر * وين حرص مرده ريگ بپايان نمىرسد

دانا بمانده در غمِ تدبير نيك و بد * يك ذرّه غم به خاطر نادان نمىرسد

اين حالها به حكمت يزدان مقرّر است * مردم به سِرّ حكمت يزدان نمىرسد

( رشيد وطواط ، لطائف الامثال ، 28 ، تهران ، 1358 ه . ش . به اهتمام سيّد محمد باقر سبزوارى ) .

و اين چكامه را بسيارى از گويندگان استقبال كرده‌اند و با همين رديف - و گاه قافيهء ديگر - طبع آزمايى كرده‌اند كه از آن جمله چند تن را نام مىبريم :

1 . عمادى شهريارى ( وفات ، 573 يا 582 ه . ق . ) گويد :

ره مىبريم و ديده به رهبر نمىرسد * كان مىكَنيم و تيشه به گوهر نمىرسد . . .

( دهخدا ، لغت‌نامه ، شمارهء 106 / 300 ؛ آذر ، آتشكده ، 2 / 578 ، سادات ناصرى ) .

2 . شيخ فريد الدّين عطّار نيشابورى ( وفات ، 629 ه . ق . ) :

جان در مقامِ عشق به جانان نمىرسد * دل در بلاىِ درد به درمان نمىرسد . . .

( عطّار ، ديوان ، 174 ، دكتر تقى تفضّلى )