اخلاق ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٧٥

فصل چهارم در انواع ، كه در تحت اجناس فضائل باشند

در تحت هر يكى از اين اجناس چهارگانه انواع نامحصور بود ، اما آنچه مشهورتر است ياد كنيم .

اما انواعى كه در تحت جنس حكمت است هفت است :

اول - ذكاء دوم - سرعت فهم سوم - صفاى ذهن چهارم - سهولت تعلم پنجم - حسن تعقل ششم - تحفظ هفتم - تذكر

اما ذكاء آن بود كه از كثرت مزاولت مقدمات منتجه سرعت انتاج قضايا و سهولت استخراج نتايج ملكه شود بر مثال برقى كه بدرخشد .

و اما سرعت فهم آن بود كه نفسرا حركت از ملزومات لوازم ملكه شده باشد ، تا در آن بفضل مكثى محتاج نشود .

و اما صفاى ذهن آن بود كه نفس را استعداد استخراج مطلوب بىاضطراب و تشويشى كه بر او طارى گردد حاصل آيد

و اما سهولت تعلم آن بود كه نفس حدتى اكتساب كند در نظر تا بىممانعت خواطر متفرقه بكليت خويش توجه بمطلوب كند .

و اما حسن تعقل آن بود كه در بحث و استكشاف از هر حقيقتى حد و مقدارى كه بايد نگاهدارد تا نه اهمال داخلى كرده باشد و نه اعتبار خارجى

اما تحفظ آن بود كه صورتهائى را كه عقل يا وهم به قوت تفكر يا تخيل ملخص و مستخلص گردانيده باشد نيك نگاهدارد و ضبط كند .

و اما تذكر آن بود كه نفس را ملاحظهء صور محفوظه بهروقت كه