آيين حكمرانى ( فارسى ) — الصفحة ٣٢٢

[ حرم ]

در اين اختلافى ندارند كه آن خانه نخستين خانه‌اى است كه به هدف عبادت براى مردمان نهاده شده است . تنها در اين اختلاف كرده‌اند كه آيا اين خانه نخستين خانه‌اى هم هست كه به‌طور مطلق و به هر هدفى ديگر جز اين بنياد يافته باشد ؛ حسن [ بصرى ] و شمارى ديگر گفته‌اند : پيش از بنياد شدن اين خانه ، خانه‌هاى فراوان ديگرى هم بوده است ، اما مجاهد و قتاده گفته‌اند : پيش از آن هيچ خانه‌اى نبوده است .

اما دربارهء واژه مُبارَكاً در آيهء ، دو تفسير وجود دارد :

نخست آن‌كه بركت اين خانه به پاداشى است كه از آهنگ آن نصيب افراد مىشود ؛

دوم آن‌كه اين خانه براى هركه و هرچه بدان درآيد و حتى براى جانوران وحشى خانهء امن است ، تا جايى كه در آن گرگ و ميش در برهم جاى مىگيرند .

هُدىً لِلْعالَمِينَ هم دو تفسير را برمىتابد : يكى آن‌كه اين خانه مايهء راه نمودن مردمان به يگانگى خداوند است ؛ و ديگرى آن‌كه اين خانه مردم را در حج و نماز به پرستش خداوند راه مىنمايد .

فِيهِ آياتٌ بَيِّناتٌ مَقامُ إِبْراهِيمَ وَ مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً « 1 » :

اما آيتى كه در مقام ابراهيم رخ نموده برجاى ماندن نشان پاى او بر سنگ سخت است .

به جز مقام ، آيات الهى خانهء خدا اين است كه شخص هراسان در آن‌جا امنيت مىيابد ، با ديدن خانه احساس عظمتى به انسان دست مىدهد ، پرندگان از پرواز بر فراز آن خوددارى مىكنند و كسىكه در اين خانه خداى را نافرمانى كند ، كيفرى شتابان مىبيند ؛ افزون بر اين ، داستان پيل‌سواران دورهء جاهليت ، رويكرد اعراب جاهلى در گراميداشت آن خانه ، پايبندى مردمان بىكتاب و بىآيين عصر جاهلى به احكام آن ، تا آن‌جا كه گاه فردى قاتل برادر و پدر خويش را در آن‌جا مىديد و به خونخواهى وى دست نمىيازيد ، همه و همه آيت‌هايى است كه خداوند خود در دل بندگان خويش افكنده است .

اما درباره امن بودن اين خانه در روزگار اسلام ، اين سخن خداوند كه فرمود : وَ مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً دو تفسير وجود دارد :

نخست آن‌كه چنين كسى از آتش دوزخ در امان خواهد بود و اين عقيدهء يحيى بن جعده است ؛

است و راهنماى آفريدگان . ( 1 ) . آل عمران / 97 : در آن آيت‌هاى روشن است : مقام ابراهيم ؛ و هركس بدان درآيد در امان باشد .