آيين حكمرانى ( فارسى ) — الصفحة ١٧٢
[ قلمرو مسئوليت متولى رسيدگى به مظالم ]
خواه پيشتر بدان شيوه عمل كرده باشند و خواه در دورانى متأخرتر چنين كرده باشند . كسور و مابه التفاوت را از مردم برداريد . پس حسن بن مخلد گفت : اگر امير المؤمنين اين را ساقط كند ، هر سال مبلغ دوازده ميليون درهم از اموال حكومت از دست مىرود . اما مهتدى در پاسخ او گفت : بر من لازم است كه حق را تثبيت و ستم را زايل كنم ، هرچند در اين ميان بر بيت المال اجحاف رواداشته باشم .
رديف سوم : رسيدگى به وضع كاتبان ديوان ؛ زيرا آنان امين مسلمانان در ثبت اموالشان هستند ؛ اعم از آنچه دريافت مىكنند و آنچه پرداخت مىكنند . بر اين پايه ، متولى رسيدگى به مظالم پيوسته چگونگى انجام آنچه را به اين گروه سپرده شده است وارسى مىكند ، تا اگر از مرز حق فراتر رفته و در دخل يا خرجى بيشتر يا كمتر از آنچه بايست ثبت كرده باشند آنان را به قانون حق بازگرداند و بر تجاوزى كه كرده‌اند بازخواست كند .
آورده‌اند كه به منصور خبر رسيد گروهى از كاتبان ديوان‌هاى او در اين كار تزوير كرده و ثبت‌هايى را تغيير داده‌اند . منصور فرمود آنان را به حضور آوردند و آن‌گاه به تأديب ايشان پرداخت . در اين هنگام جوانى از آن جمله ، درحالىكه تازيانهء كيفر بر او نواخته مىشد چنين گفت :
اى امير مؤمنان ! خداى عمر تو را در صلاح و درستى و عزت دراز بدارد !
ما به عفو تو پناه مىآوريم ، اگر پناهمان دهى ؛ كه تو پناهگاه و نگاهبان جهانيانى ما كاتبانيم كه خطا كرده‌ايم ؛ ما را به حرمت كرام الكاتبين ببخشاى . « 1 »
پس فرمود آنان را آزاد كنند . آن جوان را هم صله داد و به او نيكى كرد ؛ چرا كه از او [ تصميم به ] امانتدارى اظهار شده و نجابت در او جلوه‌گر گشته بود .
به هر روى ، متولى رسيدگى به مظالم براى وارسى اين امور سه‌گانه ، به وجود شاكى خصوصى نيازى ندارد .
رديف چهارم : رسيدگى به تظلم رزق بگيران ، اعم از كاستى ، يا تأخير پرداخت و يا هرگونه اجحاف ديگر در رسيدگى به امور آنان . متولى رسيدگى به مظالم در اين خصوص به ديوان خويش و آنچه عادلانه براى هريك از آنان مقرر داشته شده است مراجعه مىكند و بر اساس
( 1 ) . ابياتى است از بحر عروض وافر : اطال اللّه عمرك فى صلاح * و عز يا امير المؤمنينا بعفوك نستجير فان تجرنا * فانك عصمة للعالمينا و نحن الكاتبون و قد اسأنا * فهبنا للكرام الكاتبينا