آيين حكمرانى ( فارسى ) — الصفحة ١٦٣

باب هفتم رسيدگى به مظالم

باب هفتم رسيدگى به مظالم

باب هفتم رسيدگى به مظالم

مسئوليت رسيدگى به مظالم عبارت است از كشاندن طرف‌هاى نزاع به انصاف ورزيدن با يكديگر از رهگذر ايجاد ترس در دل‌هاى آنان ، و نيز بازداشتن آنان از انكار حقوق همديگر از رهگذر نشان دادن اقتدار و هيبت . از اين روى از شروط متصدى اين مقام است كه از جايگاهى بلند ، فرمانى روا ، اقتدار و هيبتى گران ، پاكدامنىاى آشكار ، آزمندىاى اندك و پرهيز بسيار برخوردار باشد ؛ چه ، او در اعمال ولايت و انجام مسئوليت خود نيازمند نيرومندى پاسبانان و ريزبينى قاضيان است و بدان نياز دارد كه ويژگىهاى اين هر دو گروه را در خود گردآورد و با ابهت و جايگاه والايى كه دارد از هر دو نظر فرمانش روا و نافذ باشد .

اين فرد اگر از كسانى چون وزيران و فرمانروايانى باشد كه مسئوليت امور همگانى را عهده‌دارند ، مسئوليت اخير براى آنان نيازمند هيچ انتصاب تازه‌اى نيست و عموم همان ولايت پيشين اين قلمرو را نيز دربر مىگيرد .

اما اگر از كسانى باشد كه اختيارات و مسئوليتى فراگير به او واگذار نشده ، خود نيازمند انتصاب و گماردنى تازه است ، آن هم مشروط به اين‌كه ويژگىهاى لازم براى تصدى اين مسئوليت در او فراهم باشد . تنها كسانى را مىتوان به اين سمت گمارد كه برگزيدن آن‌ها براى ولايتعهدى يا وزارت تفويض و يا فرمانروايى بر ايالت‌ها روا باشند ، البته مشروط به آن‌كه بنا باشد قلمرو مسئوليت آنان همهء انواع مظالم را دربر گيرد . ولى چنانچه محدودهء مسئوليت شخص ، تنها اجراى احكامى يا امضا و قطعيت بخشيدن به چيزهايى باشد كه قاضيان از