آينه يقين ( ترجمة كشف اليقين ، علامه حلي ) ( فارسى ) — الصفحة ٦٦

دليل هشتم [ برترى علمى على عليه السّلام از ساير مردم ] آنكه مبادى و اساس همهء علوم به آن حضرت باز مىگردد ،

از اوّل شب تا پايان آن ، سخن گفت امّا رشتهء سخن به پايان نرسيد .

اما علم كلام نيز بىترديد على عليه السّلام بنيانگذار آن است و دلايل آن را توضيح و تقرير نموده است . آن حضرت در سخنرانيها و خطبه‌هايى كه براى مردم ايراد مىنمود از اين علم سخن مىگفت و همهء مردم از او استفاده كرده‌اند و دانشمندان در حل مشكلات علمى خود به آن حضرت مراجعه مىكردند ؛ زيرا كسانى كه به اين علم قيام نموده‌اند چهار گروه هستند : معتزله ، اشاعره ، شيعه و خوارج .

امّا نسبت شيعه به آن حضرت روشن است و نيازى به بيان نيست .

امّا خوارج ، ترديدى نيست كه فضلاى اين گروه ، علم كلام و استدلال به آن را از آن حضرت فراگرفته و مرجع آنها بوده است و اگر ابهامى در مسائل علمى براى آنها پيش مىآمد ، تنها رفع آن را از حضرتش مىخواستند ، چرا كه كسى جز آن حضرت بر رفع مشكلات علمى قادر نبود .

امّا معتزله ، اين گروه به و اصل بن عطاء كه استاد آنهاست ارتباط علمى دارند و او شاگرد ابو هاشم عبد اللَّه بن محمد بن حنفيّه است و ابو هاشم شاگرد پدرش و پدرش شاگرد پدر بزرگوارش على عليه السّلام بوده است .

اما أشاعره ، عموما شاگرد ابو الحسن أشعرى و او شاگرد ابو على جبايى و او يكى از مشايخ و بزرگان معتزله « 1 » مىباشد .

و امّا علم طريقت و كشف . همهء صوفيانى كه در اين راه ، گام نهاده‌اند ، خرقه و ديگر وسائل و ابزار اين علم را به آن جناب ، نسبت داده و مىگويند : تنها ما هستيم كه راه و روش مولا را اتخاذ كرده و حقايق را با ديد باطن مىنگريم و غير از ما كسى به اين راه رهنمون نخواهد بود « 2 » .

أصحاب فتوّت و جوانمردان روزگار نيز ، درس جوانمردى را از مكتب مولا ، فرا

( 1 ) . شرح نهج البلاغهء ابن ابى الحديد ، ج 1 ، ص 17 . ( 2 ) . مدرك پيشين ، ج 1 ، ص 19 .