تفسير فاتحة الكتاب ( فارسى ) — الصفحة ٧٠

عناوين بخش :

و ديگرى [ تشبيه ] بصفت آفريدگان ، بنحويكه ؛ در تأليف و تركيب ، نمايان است . » « 1 »

2 - از إمام - أبو جعفر عليه السّلام - پرسيده شد :

« آيا ؛ جايز است ، گفته شود كه ؛

براستى ؛ خداى عزّ و جلّ ! [ شيء ] است ؟

فرمود : آرى ! ( اين عقيده ، ) خدا را از دو مرز ، [ مرز تعطيل و مرز تشبيه ] ، خارج ميسازد . » « 2 »

شيخ بزرگوار ما - صدوق - آن را در [ توحيد ] آورده است . « 3 »

3 - از إمام صادق عليه السّلام ، روايتى - با سندش - رسيده كه فرمود :

« خدا ، بر تو ، رحم آورد ! بدان ! كه ؛ مذهب درست يكتاپرستى ، آنچنانست كه ؛ قرآن - از صفات خداى عزّ و جلّ ! - به آن نازل شده . پس ؛ [ بطلان و تشبيه ] - هردو - را از آستان أقدس إلهى ! دور بدان .

از اينرو ؛ [ نفى و تشبيه ، ] مردود است .

او است ، خداى ثابت و موجود ! .

ذات أقدس پروردگار ! - از آنچه توصيف‌كنندگان ، وصفش كنند ! - برتر است .

و از قرآن ، پا فراتر مگذار ! كه ؛ بعد از بيان ( و هدايت ) ، گمراه ميشوى ! » « 4 »

4 - از يقطينى ، روايتى - با سندش - رسيده كه :

« حضرت رضا عليه السّلام ، به من فرمود :

هرگاه ؛ به تو گفته شد :

[ از خداى عزّ و جلّ ! مرا آگاه ساز ، كه او شيء است ، يا نه ؟ ]

در جواب ، چه گوئى ؟

گفتم : تحقيقا ؛ خداى عزّ و جلّ ! خود را شيئى باثبات رسانده ! آنجا كه فرمايد :

[ بگو ؛ - از حيث گواهى - كدام شيئى بزرگتر است ؟ بگو : خدا ؛ بين من و شما گواه است ] « 5 »

پس ؛ ميگويم كه ؛ او [ شيء ] است ، نه چون أشياء ديگر . زيرا ؛ نفى و بركنارى [ شيئيّت ] از او ، نفى و إبطال او است .

فرمود : درست بيان كردى ! و راست گفتى ! .

آنگاه ؛ حضرت رضا عليه السّلام ، افزود :

براى مردم ، در يكتاپرستى ، سه مذهب است :

[ نفى ، تشبيه ، و إثبات بىتشبيه ]

مذهب نفى ، ( أساسا ) جايز نيست . و روش و مذهب تشبيه ( نيز ) همينطور ، چون براستى ؛ خداى تبارك و

( 1 ) - تمام حديث ، در فصل سوّم - پاورقى شماره 11 - آمده است . 11 ( 2 ) - كافى ، جلد 1 : 82 و 85 ( 3 ) - توحيد : 104 و 107 و محاسن برقى ، جلد 1 : 240 رقم 220 . ( 4 ) - تمام حديث ، در فصل سوّم - پاورقى شماره 12 - آمده است . 12 ( 5 ) - « قُلْ أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ شَهادَةً قُلِ اللَّهُ شَهِيدٌ بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ » أنعام ، آيه 19