تفسير فاتحة الكتاب ( فارسى ) — الصفحة ٤٦
عناوين بخش :
ثلث أوّلش - همان سه آيه - مخصوص مولى سبحانه است ! كه صفات ذات و فعلش را بيان مىكند .
و ثلث آخرش - كه آن نيز ، آياتش سه تا است - ببندگان مربوط است ! [ دعا و راهيابى و هدايت‌خواهى بذات أقدس او ، و تمسّك بولايت ، و بيزارى از غضب‌شدگان و گمراهان طريق ولايت ، و منحرفين و سرخوردگان از حقّ ] .
و ثلث ديگر ؛ و آن ، يك آيه است - إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ - بين خدا و بندگان او مشترك است .
در حديث نبوى صلّى اللّه عليه و آله ، به اين مطلب ، إشاره شده كه :
« خداى تعالى ! فرمود :
[ نماز را بين خود و بنده‌ام به دو بخش مساوى ، تقسيم كرده‌ام . نيمى براى بنده و نيمى براى من ! . ]
هنگاميكه ؛ بنده گفت : الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ
خدا ميفرمايد : بنده‌ام ، مرا ستود ! .
وقتى گفت : الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
خدا ميفرمايد : بنده‌ام ، بر من ، ثنا خواند ! .
وقتى گفت : مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ .
خدا ميفرمايد : بنده‌ام ، مرا تمجيد كرد ! .
وقتى گفت : إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ .
خدا ميفرمايد : اين ، بين من و بندهء من است . و براى بنده‌ام آنچه درخواست كند - مهيّا است .
وقتى گفت : اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ ، صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ .
خدا فرمود : اين ، براى بندهء من است ، و براى بنده‌ام - آنچه درخواست كند - مهيّا است . » « 1 »
و از أمير المؤمنين عليه السّلام ، روايت است كه :
« البتّه ؛ خداى عزّ و جلّ ! فاتحة الكتاب را ، نيمى براى خود قرار داد ! و نيم ديگر ، براى بنده‌اش .
خداى تعالى ! فرمود :
اين سوره را - بين خود و بنده‌ام تقسيم كرده‌ام ، هرگاه ؛ يكى از آنها گفت : [ الْحَمْدُ لِلَّهِ ] ، هرآينه ؛ مرا ستايش كرد ! .
وقتى گفت : [ رَبِّ الْعالَمِينَ ] ، هرآينه ؛ مرا شناخت ! .
وقتى گفت : [ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ] ، هرآينه ؛ مرا ستود ! .
وقتى گفت : [ مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ] ، هرآينه ؛ بر من ثنا گفت ! .
وقتى به زبان آورد : [ إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ] ، هرآينه ؛ براى بندهء من - بعد از آنچه كه از من درخواست نمود - در عبادت و بندگيم راست گفت . » « 2 »
شيخ طوسى در [ أمالى ] ، و شيخ ( بزرگوار ) ما - صدوق - در [ عيون أخبار الرّضا ( ع ) ] ، حديث زيرا را از محمّد بن قاسم [ مفسّر ] استرابادى رضى اللّه عنه ، از يوسف بن محمّد بن زياد ، و عليّ بن محمّد بن سيّار ، ( و
( 1 ) - مجمع البيان ، جلد 1 : 17 ، و تفسير فخر رازى ، جلد 1 : 270 ، و تفسير إبن كثير ، جلد 1 : 11 ( 2 ) - بحار ، جلد 92 : 260