تفسير فاتحة الكتاب ( فارسى ) — الصفحة ٤١
عناوين بخش :
كه سالك راه خدا را ، به خدا مىرساند ! ( راهى است كه ؛ ) بخشنودى پروردگار ، منتهى مىشود .
صراط مستقيم ، جز طريق آنكه ؛ بر بندگان ، ولايت دارد ، طريق ديگر نيست . و بإعتبار [ حدوث و بقاء ] ، نبوّت و إمامت از آن منشعب ميگردد ! كه زمامش را بهر دو إعتبار ، پيامبر أعظم برعهده دارد ! و إمامت را - بإعتبار دوّم - جانشين پاكش ! . و هركه ؛ به اين دو عزيز الوجود ، راهى يافت ، حقيقة ! به خدا ، رهنمون شد و فرمان خدا و رسولش را به گردن نهاد !
« و آنان كه ؛ خدا و رسول ( وى ) را فرمان ببرند ، هم آنها ، با كسانىاند كه ؛ خدا بر آنها ، نعمت ارزانى داشته ! - از پيامبران و صدّيقين و شهداء و صلحا - » « 1 »
و در اينهنگام ، ممكن است كه ؛ از فرمايش :
[ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ ] سه وجه ( گوناگون ) ، إراده شود :
1 - [ يهود ] در زمرهء غضب‌شدگان ، « 2 » و [ مسيحيان ] ، از گمراهان ، بشمار آيند .
2 - [ ناصبىها ] در زمرهء غضب‌شدگان ، و [ شك‌كنندگان ] ، در شمار گمراهان ، به حساب آيند .
( شك‌كنندگان ، كسانىاند كه ؛ در حقّ إمام ، معرفت و شناسائى ندارند . )
3 - [ يهود و نصارى ] ، در زمرهء غضب‌شدگان ، و [ سرگشتگان و عدول‌كنندگان ] از أمير المؤمنين عليه السّلام ، در رديف گمراهان ، به حساب آيند .
و براى هروجهى ، دلائل و شواهدى است .
امّا ؛ وجه أوّل :
از أمير المؤمنين عليه السّلام ، روايت است كه فرمود :
« خدا ، به بندگانش فرمان داد كه ؛ راه [ إنعام‌شدگان ] « 3 » را از او درخواست كنند ! و ( گروه ممتاز إنعام شده ) ، همان پيامبران ! و صدّيقين ! و شهداء ! و شايستگان‌اند ! .
و ( دستور فرمود ) كه ؛ از راه غضب‌شدگان ، ( دورى كنند و ) پناهندگى بخواهند ! و ( گروه غضب‌شده ، ) همان يهودند ، كه خداوند دربارهء آنها فرمود :
[ آيا ؛ شما را ببدتر از آن - از حيث پاداش و جزا - نزد خدا آگاه كنم ! ؟ ]
كسى ، ( بدترين جزا ، پاداش او است ) كه ؛ خداوند ، او را از در خويش ، رانده ! و بر او ، خشم و غضب كرده است ، . . . « 4 »
و ( دستور فرمود ) كه ؛ از طريق گمراهان ، ( دورى كنند ، و ) از او پناهندگى بخواهند ! و آنها ، كسانىاند
( 1 ) - « وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ . » نساء ، آيه 69 ( 2 ) - در معنى فارسى [ مغضوب عليهم ] گرچه عباراتى همچون : [ كسانى كه بر آنها غضب شده ] رساتر است ، ولى ؛ - در اين كتاب - بخاطر سادگى و روانى جمله ، [ غضب‌شدگان ] برگزيده شد . ( 3 ) - و براى [ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ ] ، عبارت [ إنعام‌شدگان ] بجهات مذكور ، إنتخاب شد . گرچه دراين‌باره نيز ، عباراتى نظير [ كسانى كه : بر آنها إنعام فرمودى ] رساتر است . ( 4 ) - « قُلْ هَلْ أُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذلِكَ مَثُوبَةً عِنْدَ اللَّهِ مَنْ لَعَنَهُ اللَّهُ وَ غَضِبَ عَلَيْهِ . . . » مائده ، آيه 60