تفسير فاتحة الكتاب ( فارسى ) — الصفحة ١٨٠
نفى تشبيه در حديث إمام رضا عليه السّلام
پاورقى شمارهء 18 صفحه 94
نفى تشبيه در حديث إمام رضا عليه السّلام
نفى تشبيه در حديث إمام رضا عليه السّلام
( 18 ) از شيخ صدوق در توحيد : 60 روايت است كه ؛ مرحوم علىّ بن أحمد بن محمّد بن عمران [ دقّاق ] ، از محمّد بن أبيعبد اللّه كوفى ، از محمّد بن إسماعيل برمكى ، از حسين بن حسن بن برده ، از عبّاس بن عمرو فقمىّ ، از أبو القاسم - إبراهيم بن محمّد - علوى ، از فتح بن يزيد جرجانى ، آورده است كه :
« حضرت رضا عليه السّلام را در راه - هنگام مراجعه از مكّه بخراسان - ملاقات كردم ، و او بعراق ميرفت . شنيدم ميفرمايد :
[ هر كه تقواى خدا را مراعات كند ! در مصونيّت و پرهيز ، بسر برد ! و هركه خدا را إطاعت كند ، در إطاعت او باشند . ]
مايل شدم كه به او برسم . رسيدم و سلام كردم . جواب داد . آنگاه فرمود :
اى فتح ! هركه به رضايت خالق پردازد ، بنا رضايتى آفريدگان ، أهمّيّت ندهد ! . و هركه آفريدگار را ناراضى كند ، سزاوار است كه خشم خلايق ، بر او مسلّط گردد .
و البتّه ! آفريدگار ، توصيف نشود ، جز آنچه خود به وصف خودش پرداخته . و كسى كه ؛ حواسّ از درك او ، عاجز است ! و أوهام از نيلش ناتوان ! و خاطرات از تحديد ! و ديدگان از إحاطه‌اش درمانده ! وصفش چگونه ممكن است ! ؟ . أجلّ ! و بزرگتر از آنست كه ؛ واصفين ، وصفش كنند ! و بالاتر و برتر از آنست كه ؛ بنعت صفاتش پردازند ! . در نزديكيش دور و بر كنار است ! و بدورى و بركناريش نزديك ! . و او ، در دوريش نزديك است ! و در نزديكيش دور ! . چگونگى را [ چگونگى ] داد ! به او گفته نميشود : چگونه است ! ؟ و [ كجا بودن ] را بيافريد ، به او گفته نميشود : كجا است ! ؟ . در اين صورت ؛ او ، إبداع‌كنندهء [ چگونگى و كجا بودن ] است .
اى فتح ! هرجسمى بغذائى تغذيه شده ! جز خالق روزىدهنده ! كه او ، بأجسام ، جسميّت داد . و او جسم و صورت نيست . تجزيه نشده و إنتها نپذيرفته و زياد نشده و كم نگشته ! . از ذات آنچه مركّب ساخت مبرّا است - چيزى كه ؛ در ذات كسى كه به آن جسميّت داد ، تركيب نمود ! - . و او ، لطيف و آگاه و شنوا و بينا است ! . واحد و [ أحد ] و صمد است . نزائيده و زائيده نشده ! و برايش أحدى همتا نبود . إيجادكنندهء أشياء ! و تجسّم‌دهندهء أجسام و تصويركنندهء صور است . اگر ؛ چنان بود كه ؛ [ مشبّهه ] ميگويند ، خالق از مخلوق ! و رازق از مرزوق ! و موجد از موجود ، شناخته نميشد ! أمّا ؛ او است ، إيجادكننده . بين او و كسى كه ؛ جسم و صورتش داده و إيجادش كرده ، فرق ( بسيارى ) است ! زيرا ؛ چيزى مانند او نيست .
گفتم : خدا يكى است ، و إنسان ، يكى ! پس ؛ واقعا ! يگانگى خدا ، به يگانگى إنسان ، شبيه نيست ؟
فرمود : چيز محالى گفتى ! خدا ، ترا ثابت قدم بدارد ! منحصرا ؛ تشبيه در معانى است . و أمّا در أسماء ، همه يكى است ، و آن ، دلالت بر مسمّى است . و آن ، چنين است كه ؛ اگر گفته شود : إنسان ، يكى است ، با خبر ميسازد كه او ، پيكر واحدى است ! و دو پيكر نيست . و إنسان - خودش - يكى نيست ، زيرا كه أعضايش مختلف و