تفسير فاتحة الكتاب ( فارسى ) — الصفحة ١٢٩

تفسير فاتحة الكتاب در حديث إمام حسن عسكرى عليه السّلام

خداى تعالى ! به بندگانش فرمود :

اى نيازمندان رحمتم ! براستى ؛ ذلّت بندگى را [ در همه حال ] و نياز را [ در همه أوقات ] ، گردنگيرتان ساختم ! پس ؛ در ( هرچيز و ) هركارى كه شروع ميكنيد و به تمام آن ، و بلوغ نهائيش اميدواريد ، بسوى من ، كرنش كنيد ! و يقين بدانيد ؛ هرگاه إراده كنم كه بخشش و عطا بشما روا دارم ، أحدى ، بمنع شما قادر نيست ! و هرگاه إراده كنم كه ( نعمتى ) از شما باز دارم ، كسى ، بعطاى شما قادر نيست ! . بدينجهت ؛ من ، ذيحق‌ترين فردىام كه ؛ بآستانش گدائى شود ! و لايقترين كسى كه ؛ ( بايستى آفريدگان ) بسويش تضرّع و زارى كنند ! . پس ؛ در آغاز هرمطلب كوچك و بزرگى ، بگوئيد : [ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ] * كه درواقع ، چنين گفته‌ايد :

بر اين كار ، إستعانت و يارى از خدا ميطلبم . خدائى كه ؛ پرستش و بندگى غيراو ، جايز نيست ! خدائى كه ؛ دادرس است ! هرآنگاه ، كه از او دادخواهى شود ! . پذيرا و جوابگو است ، هرگاه خوانده شود ! .

[ رحمن ] است ! چون ؛ با توسعهء رزق و روزى ، بر ما ، رحمت آورد ! .

[ رحيم ] است بر ما - در أديان ما و دنيا و آخرت ما -

خدا ، دين را بر ما تخفيف داد ! و آن را سبك و آسان گردانيد ! و او بر ما - با جدائى و تميّز ما از دشمنانش - رحمت آورد !

سپس آن جناب ، إظهار نمود كه ؛ رسولخدا صلّى اللّه عليه و آله ، فرمود :

هركه را أمرى كه ؛ بدان پرداخته ، غمگين و محزون كند ، آنگاه [ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ] * بگويد - در حالى كه از او ، خالصانه [ براى خدا ] سر بزند ! و با جان و دل ، به او ، روى آورد ! - در آن ، يكى از دو فايده است :

يا رسيدن به نياز دنيائى او است !

و يا چيزى است كه ؛ بنزد خدا ، برايش مهيّا است ! .

و آنچه نزد خدا است ، براى مؤمنين ، بهتر و پاينده‌تر است ! .

و حسن بن على عليهما السّلام افزود كه ؛ أمير المؤمنين صلوات اللّه عليه فرمود :

و همانا ؛ [ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ] ، * آيه‌اى از فاتحة الكتاب است . و اين سوره ، شامل هفت آيه است ، كه تمام شدنش به [ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ] * است .

و إضافه نمود كه ؛ شنيدم رسولخدا صلّى اللّه عليه و آله ميفرمايد : كه خداى عزّ و جلّ ! به من فرمود :

اى محمّد ! « وَ لَقَدْ آتَيْناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي وَ الْقُرْآنَ الْعَظِيمَ » « 1 »

و به ( فاتحة الكتاب ، منّت خاصّ جداگانه‌اى بر من نهاد ! و آن را مقابل قرآن - كه از جلال و عظمت ، درياى موّاج است ! - قرار داد . و يقينا ؛ فاتحة الكتاب ، بزرگترين و شريفترين چيزى است ، كه در گنجهاى عرش ( الهى ! ) است . و براستى ؛ خدا ، محمّد را به آن ، ويژگى بخشيد ! و شرافت و بزرگى داد ! . و در آن ، هيچيك از پيامبرانش را با او ، شريك نگردانيد - جز سليمان - كه [ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ] * را به او عطا فرمود . آيا نمىبينى كه از زبان بلقيس ميآورد ؟ آنگاه كه گفت :

« إِنِّي أُلْقِيَ إِلَيَّ كِتابٌ كَرِيمٌ إِنَّهُ مِنْ سُلَيْمانَ وَ إِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ . » « 2 »

( 1 ) - حجر ، آيهء 87 ( 2 ) - نمل ، آيهء 31