تفسير فاتحة الكتاب ( فارسى ) — الصفحة ١٠٩
إرادهء حتم و إرادهء إختيار
و نيز فرمود : « در دلشان ، ناخوشى و مرضى است ! و خدا آنانرا - از حيث مرض و ناخوشى - بيفزود ! .
و بخاطر آنچه كه ؛ دروغ پنداشتند ، برايشان عذاب دردناكى است . » « 1 »
و در تفسير إمام حسن عسكرى عليه السّلام است كه :
« آنگروه ، إضافه بر ناخوشى و مرض حسدشان ، بر او و بر علىّ بن أبيطالب ! بخاطر چيزىكه ؛ از آن ، مشاهده كردند ! دلشان مريض شد ! و در آنصورت ، خدا فرمود : [ در دلشان مرضى است ! ] . يعنى ؛ در دل اين متمرّدين شك‌كنندهء پيمان‌شكن ! [ بخاطر اينكه ؛ از بيعت على ، بر آنها پيمان گرفتى ! ] . و خدا ، آنانرا - از حيث مرض و ناخوشى - بيفزود ! بنحويكه ؛ دلشان در او ، گمراه و متحيّر شد ! . ( و اين ) جزاى اين گونه آيات معجزآسائى است ، كه ؛ به آنان داد ! . » « 2 »
و همچنين فرمود :
« و كسانى كه ؛ درپى هدايت‌اند ، آنها را - از حيث هدايت ( و رستگارى ) ! - بيفزود . و تقوايشانرا به آنان داد . » « 3 »
و نيز فرمود :
« و مانند مردمى نباشيد كه ؛ خدا را فراموش كردند ! نتيجة ؛ نفس آنها را از يادشان برد . » « 4 »
« و هرگاه ؛ إراده نموديم كه ؛ ديار و سرزمينى را نابود كنيم ! بأفراد خوشگذران و بىبندوبارشان ! فرمان داديم . آنگاه ؛ در آن ، بفسق و تباهى پرداختند ! . بنابراين ؛ رفتار و گفتار ( هلاك‌كنندهء ما ) بر آنديار ، مسلّم و حتمى شد ! و بطرزى خاصّ ! آنها را زيرورو كرديم ! . » « 5 »
آيهء مزبور ، واضح و روشن ميسازد كه ؛ إرادهء هلاك ، همانا ؛ به [ إرادهء إختيار ] است « 6 » . و آن ، بدنبال إرادهء أفراد بىبندوبار و خوشگذران و عيّاش است ! كه ؛ به نافرمانى و معصيت و خروج از فرمان پروردگارشان ميپردازند . بدينجهت ؛ [ فرمان ] و عملشانرا مقدّمهء آن إراده قرار داد . چونكه ؛ خداى تعالى ! فرمود :
« پروردگار تو ، هلاك‌كنندهء ديار و سرزمينها نبود ! تا اينكه ؛ در هستهء مركزيش فرستاده‌اى برانگيزد ! كه ؛ آيات و نشانه‌هاى ما را بر آنان ، تلاوت كند . و هلاك‌كنندهء ديار و سرزمينها نبوديم ! مگر اينكه ؛ أهلش ظالم و ستمكار ( و در حال ظلم و ستم ) باشند . » « 7 »
« و عذاب‌كننده نبوديم ! تا ( اينكه ؛ ) فرستاده‌اى برانگيزيم . » « 8 »
( 1 ) - « فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضاً وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ بِما كانُوا يَكْذِبُونَ » بقره ، آيه 10 ( 2 ) - تفسير إمام عسكرى عليه السّلام ، صفحه 44 ( 3 ) - « وَ الَّذِينَ اهْتَدَوْا زادَهُمْ هُدىً وَ آتاهُمْ تَقْواهُمْ » محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ، آيهء 17 ( 4 ) - « وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ . » حشر ، آيهء 19 ( 5 ) - « وَ إِذا أَرَدْنا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنا مُتْرَفِيها فَفَسَقُوا فِيها فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْناها تَدْمِيراً . » إسراء ، آيهء 16 ( 6 ) - بعد از وضوح اين مطلب كه در اين آيه ، مراد از [ إراده ] ، همان [ إرادهء إختيار ] است ، محلّى براى تأويلات مفسّرين - در اين آيه - باقى نميماند . ( مؤلّف ) ( 7 ) - « وَ ما كانَ رَبُّكَ مُهْلِكَ الْقُرى حَتَّى يَبْعَثَ فِي أُمِّها رَسُولًا يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِنا وَ ما كُنَّا مُهْلِكِي الْقُرى إِلَّا وَ أَهْلُها ظالِمُونَ » قصص ، آيهء 59 ( 8 ) - « وَ ما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا . » إسراء ، آيهء 15