جستارهايى فقهى و اصول با نگرشى بر آراء فقهاى ايران و عراق ( فارسى ) — الصفحة ٩٧
فصل سوم : بررسى معناى « شرط » در روايات
توضيح حديث اينكه « رقّيت » و « بردگى » يكى از موانع ارث است و شخصى از موالى امام باقر ( عليه السلام ) با زنى قرار مىگذارد كه اين مانع را از او بر طرف كند به شرطى كه نصف ارثى كه زن مىبرد را به او بدهد . امام ( عليه السلام ) اين كار او را نوعى احسان و قرار او را با زن نافذ مىدانند .
و به تعبير استادما آيةالله حاج شيخ مهدى مرواريد « اين شرط ، شرط ضمن عقد بيع نيست و بين بايع و مشترى نيست ، بلكه بين مثمن و مشترى است » . « 1 »
نكتهى قابل توجه اينكه ، اين شرط بين كنيز و مرد آزاد كننده شرط ضمن عقد نيست ولى با اين حال به نقل روايت ، « المسلمون عند شروطهم » بر چنين قرارى كه بين اين دو بوده تطبيق شده است . از تقرير استادما حاج شيخ مهدى مرواريد چنين آمده است :
« اگر زن به شرط عمل نكرد و نصف ارث را به مرد نداد ، اين شخص حق فسخ بيع زن را ندارد چون اين شرط بين بايع و مشترى نبوده » . « 2 »
17 - روايت بيعت عمرو عاص
از بيانات حضرت امير المؤمنين ( عليه السلام ) در نهج البلاغه در خطبهى 26 چنين است :
« و لم يبايع حتى شَرَطَ ان يؤتيه على البيعة ثمناً ، فلا ظَفِرَت يدُ البائع ، و خَزِيت امانَةُ المبتاع » . « 3 »
و در خطبهى 84 فرمودهاند :
« انَّهُ لَم يبايع معاوية حتّى شَرَطَ ان يؤتيهُ أتِيةً ، و يرضَخَ له على ترك الدين و
( 1 ) . تقريرات درس خارج فقه ، استاد مهدى مرواريد ، 28 / 7 / 1387 . ( 2 ) . منبع پيشين ، 29 / 7 / 1387 . ( 3 ) . نهج البلاغة ، خطبهى 26 .