جستارهايى فقهى و اصول با نگرشى بر آراء فقهاى ايران و عراق ( فارسى ) — الصفحة ٦٩
فصل اول : شرط در لغت
و الشَّرط اصله الشَّق ، و به سُمِّى شَرْط الحجّام .
و الشريط من الخوص من هذا اشتقاقه لانه يشَقُّ خوصه ثم يفتل ، و هو فعيل فى موضع مفعول . « 1 »
در اين كتاب نيز به ضمنى بودن معناى شرط اشارهاى نشده نكتهى جالبى كه هست اينكه اصل معناى شَرّط را به معناى بريدن و جدا كردن مىداند و شريط ( طناب بافته شدهى از برگ خرما ) را به همين خاطر كه جدا مىشود و بافته مىشود صفت مشبهه به معناى اسم مفعول ( جدا شده ) دانسته است .
3 - در « اساس البلاغة » آمده است :
ش ر ط - شرط عليه كذا و اشترط ، و شارطه على كذا و تشارطا عليه و هذا شَرْطى و شريطتى . . . قيل لَاوائل كل شيءٍ يقع اشراطه ، و منه اشراط الساعة . . . و شَدَّه بالشريط و الشُرُط و هى خيوطٌ من خوص . « 2 »
ايشان هم متذكر اين مطلب نشدهاند كه شرط لازم است در ضمن چيز ديگرى باشد . و اين معنا هم استفاده نمىشود كه صدق شرط ، مشروط به پذيرفتن طرف مقابل باشد .
4 - در كتاب « القاموس المحيط » فيروز آبادى چنين آمده :
الشرط الزام الشيء و التزامه فى البيع و نحوه كالشريطة ج شروط و فىالمثل « الشَرطُ أمْلَك عليكَ اولك » و بَزْغُ الحجّام يشرِطُ و يشرُطُ فيهما والدون اللئيم السافل ج اشراط و بالتحريك العلامَة ج اشراط . . .
و اشرط ابله اعلم انها للبيع و من ابله اعدّ شيئاً للبيع . . .
و الشريط خُوصٌ مفتول يشَرَّطُ به السريرُ و نحوه . . .
( 1 ) . محمد بن الحسن بن دُريد ، جمهرة اللغة ، ج 2 ، ص 726 . ( 2 ) . زمخشرى ، أساس البلاغة ، ص 233 .