جستارهايى فقهى و اصول با نگرشى بر آراء فقهاى ايران و عراق ( فارسى ) — الصفحة ٥٥

بيع شخصى فى الذمه ( بيع عين آينده )

اختصاص به موردى دارد كه مبيع كلّى در ذمّه باشد . همچنين روايات بطلان بيع معدوم نيز شامل استصناع نمىشود ؛ زيرا اين روايات منصرف به مواردى است كه مبيع در خارج شناخته شده نبوده و اطمينانى به تحقق آن در ظرف زمانى خودش نباشد كه موجب رفع غرر و خطر گردد . » « 1 »

« بحث بيع عين آينده در كلّى مطرح نمىشود ؛ زيرا : بيع كلّى صحيح است و بحثى در صحت آن نيست و ممكن است مصداق كلّى هم اكنون موجود باشد و يا در آينده بوجود آيد ؛ مثلًا مىگويد : يكى از توليدات خودروى سال آينده را به تو مىفروشم .

و آنچه محل تعمّق و اختلاف است بحث در عين معين و مشخَّص است .

ماده 361 ق . م « اگر در بيع عين معين ، معلوم شود كه مبيع وجود ندانسته بيع باطل است . » به دليل اينكه :

1 - غرر پيش مىآيد و بيع مىشود مخاطره آميز ؛

2 - امكان تمليك منتفى مىشود اگر مبيع در هنگام عقد موجود نباشد . » « 2 »

مصاديق بيع عين آينده

براى اين بيع مى توان دو مورد و مصداق ذكر كرد :

1 - بيع اثمار : فروش ميوه‌اى كه هنوز موجود نيست ؛

2 - بيع استصناع : عين معينى را مىخرد كه هنوز ساخته نشده .

آنچه متعلق اراده‌ها است معين است ولى غير موجود است . مثلًا مىگويد : اين تخته‌ها و چوبها و ميخها را بگير و با اين طرح براى من كشتى بساز من آن كشتى را

( 1 ) . سيد محمود هاشمى شاهرودى ، همان ، ، ص 16 . ( 2 ) . مير حسين عابديان ، تقريرات درس حقوق مدنى ارشد ( گردآورى : حسين حلبيان )