جستارهايى فقهى و اصول با نگرشى بر آراء فقهاى ايران و عراق ( فارسى ) — الصفحة ٤٣
بررسى برخى شروط استصناع
بررسى برخى شروط استصناع
بررسى برخى شروط استصناع
براى استصناع شروطى بيان كردهاند :
1 - بيان جنس و نوع و قدر و صفت مصنوع ؛
2 - اينكه معاملهى استصناع در مورد آن رايج باشد والّا تبديل به سلم مىشود ؛
3 - اينكه مدّتدار نباشد والّا اگر مدتدار باشد تبديل به سلم مىشود . « 1 »
شرط اوّل
معين و مشخَّص بودن موضوع معامله در معاملات از قبيل اجاره و بيع و ديگر عقود معمول و متداول است و يك شرط ارتكازى و عقلايى است .
شرط دوّم
ظاهراً بسيارى از اهل عامه اين شرط را قبول دارند و ريشهى آن در استحسان است ؛ به اين معنا كه عامه استصناع را نوعى بيع مىدانند و لكن بيعى كه مبيعش معدوم است و قياس مىكنند بر ساير اقسام بيع معدوم - غير سلف - مورد استحسان را بر قياس مقدم مىدارند . و لكن در مخالفت قياسى به قدر متيقن اخذ كردهاند و آن جايى است كه تعامل در آن رايج است « 2 » .
و لكن در نزد ما :
اوّلًا : استصناع بالمعنى الاخص بيع نيست ؛
و ثانياً : قياس مطلب باطلى است ؛ « 3 »
( 1 ) . ابن عابدين ، حاشية رد المحتار ، ج 5 ، ص 353 . ( 2 ) . « فلو استصنع عند حائك ثوباً موصوف الطول و العرض و الرفعة و الجنس ينسجه من غزل الحائك . . . هذا لايعمل به الناس و انما جوزنا الاستصناع فيما فيه تعامل ففيما لاتعامل نأخذ بأصل القياس و نقول أنّه لايجوز » . السرخسى ، المبسوط ، ج 15 ، ص 84 . ( 3 ) . ر . ك : محمد رضا مظفر ، اصول الفقه ، ص 411 .