ثمار القلوب في المضاف و المنسوب ( فارسى ) — الصفحة ٧

ابن السبيل

فريب داد و در آشيانهء او جاى گرفت از اندوه جانم به لب رسيد و دلم به هم خورد .

ابن الدهّر .

ابن الدهّر .

عبارت از روز است . ابن الرومى گفته :

و ما الدّهر الّا كابنه فيه بكرة * و هاجرة مسمومة الجوّ قاتله

يعنى : روزگار تنها همين روز است با سپيده دم و نيمروز سوزانش ، و هواى مسموم و كشنده‌اى كه دارد .

ابن ذكاء :

ابن ذكاء :

عبارت از سپيده است و ابو ذكاء خورشيد است . شاعرى رجزگو گفته :

فوردت قبل انبلاج الفجر * و ابن ذكاء كامن فى كفر

يعنى : محبوب پيش از دميدن سپيده درآمد در حالى كه سپيده در تاريكى شب نهان بود .

ابن السبيل

ابن السبيل

. مسافر ، رهگذر « 1 » . كه در قرآن نيز آمده « 2 » . اگر خواهند به « بچه سر راهى و زنازاده » دلالت كند ، « ابن الطريق » گويند . چنان كه دعبل دربارهء ابو سعيد مخزومى گفته :

عدوّ راح فى ثوب الصديق * شريك فى الصبوح و فى الغبوق

له وجهان ظاهره ابن عمّ * و باطنه ابن زانية عتيق

يسرّك ظاهرا و يسوء سرّا * كذاك يكون ابناء الطريق

يعنى : دشمنى است كه در جامهء دوست مىآيد ، در خورد و خوراك صبح و شام با تو شريك است . دو چهره دارد : چهرهء بيرونى او عموزاده است و چهره درونى او ، زنازادهء ديرين است .

بيرونش تو را شادمان و درونش اندوهگين مىكند ، حال زنازاده‌ها چنين است .

( 1 ) - متن « المختار » ، متن چاپ قاهره « المحتاز » . المجتاز را از چاپ ابراهيم صالح برگزيديم ( م ) ( 2 ) - سوره بقره - 177