اخلاق محتشمى ( فارسى ) — الصفحة ٣٣

چند نكته

كليله و دمنة ، اليتيمة لابن المقفع . . . » پس بگفتهء او همگان اين سه كتاب را از نوشته‌هاى نيكو بشمار مىآورند .

او مىنويسد ( ص 200 ) كه اردشير و پسرش شاپور و انوشيروان فرهنگ ايران را زنده كردند و گفته بودند كه نوشته‌ها را از نو بنويسانند ( نيز مجلهء ادبيات تهران 71 : 197 )

ابن النديم ( 377 و 378 ) در زير عنوان ع « الكتب المولفة فى المواعظ و الاداب و الحكم للفرس و الروم و الهند و العرب » چند كتاب برمىشمرد :

1 - كتاب عهد اردشير بابكان الى ابنه سابور ، گويا همان كارنامك . آن را ابو جعفر احمد بن يحيى بلاذرى بغدادى ( درگذشتهء 279 ) ( نيز معجم الادباء 2 : 131 ) و ابان بن عبد الحميد لاحقى بصرى درگذشتهء 200 به شعر عربى درآورده‌اند ( ص 126 و 132 ) جاحظ در التاج ( 89 ) از آن ياد كرده است .

2 - كتاب عهد كسرى الى ابنه هرمز يوصيه حين اصفاه للملك و جواب هرمزه اياه

3 - كتاب عهد كسرى انوشيروان الى ابنه الذى يسمى عش البلاغة .

4 - كتاب عهد كسرى الى من ادرك التعليم من بنيه .

5 - كتاب مهر آذر جشنس الفرمذار الى بزرجمهر بن البختگان ، اوله انه لم يتنازع الراى متنازعان احدهما مخطى و الاخر مصيب .

6 - كتاب موبذان موبذ فى الحكم و الجوامع و الاداب .

7 - ما كتب به كسرى الى المرزبان و اجابته اياه .

8 - المسائل التى نفذها ملك الروم الى انوشيروان على يد بقراط الرومى .

9 - كتاب ارسال ملك الروم الفلاسفة الى ملك الفرس يسئله عن اشياء من الحكمة .

اين دو كتاب پيوندى را مىرساند كه ميان انديشهء يونانى و ايرانى آغاز شده بود .

10 - كتاب ما امر اردشير باستخراجه من خزاين الكتب التى وضعها الحكماء فى التدبير .

از اين يكى نسخه‌اى در ملك ( 2 / 2459 ) هست .

11 - كتاب سكرتيرى بن مرد بود ( ؟ ) لهرمز بن كسرى و جواب كسرى الى جواسب ( ؟ ) .

12 - كتاب كسرى الى زعماء الرعية فى الشكر .

13 - كتاب سيرةنامه تاليف خدا هود بن فرخ‌زاد .

در المعارف ابن قتيبة دينورى ( 213 - 276 ) ( ص 653 ) آمده است :

« و كان اردشير بن بابك بن ساسان احد ملوك الطوائف على ارض اصطخر . . . . . . . . .

فكتب الى من كان بقربه من ملوك فارس . . . . . و كتب كتابا صدره : بسم اللّه ولى الرحمن من اردشير بابكان المستاثر دونه بحقه المغلوب على تراث آبائه . . . . . الى من بلغه كتابى هذا من ولاة الطوائف . . . . . . »

ابو حنيفه دينورى در الاخبار الطوال ( 47 ) ميگويد : و كان اردشير هو الذى اكمل آيين