هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي ) — الجزء ٣، الصفحة ٤٨٤
ابتكارات خواجه نصير الدّين
رصد مراغه قريب پانزده سال طول كشيد و نتيجهء آن را خواجه نصير الدّين در كتابى به اسم زيج ايلخانى در سال 553 يعنى در ايام ابقا خان منتشر شاخت .
چنان‌كه اشاره شد منجمينى كه در كار رصد مراغه با خواجه نصير الدّين كمك مىكردند عبارتند از : علّامه قطب الدّين شيرازى ، مؤيّد الدّين عرضى دمشقى ، محى الدّين مغربى ، فخر الدّين مراغى ، فخر الدّين اخلاطى ، نجم الدّين دبيران كاتبى قزوينى . بناى رصدخانهء مراغه قريب 20000 دينار خرج برداشت و بعد از ابقا به‌تدريج متروك ماند و امروز جز خرابه‌اى از آن چيزى ديگر به‌جا نيست . « 1 »
ابتكارات خواجه نصير الدّين
ابتكارات خواجه نصير الدّين
يكى از ابتكارات خواجه نصير الدّين طوسى كه در واقع نقد جدّى به نظام بطليموسى است پيشنهاد فلك تدوير كوچك در تداوير افلاك سيارات است ، بنا به هيئت بطليموسى هريك از سيارات داراى يك فلك تدوير است كه سياره در آن واقع شده و آنها در فلك حامل قرار گرفته‌اند ، امّا نوساناتى در سيّاره مشاهده گرديد كه فلك تدوير نتوانست آنها را توجيه كند . تا اينكه خواجه نصير الدّين طوسى در ابتكارى نو يك فلك تدوير ديگر كوچكتر از تدوير در نظر گرفت به گونه‌اى كه قطر آن مساوى با شعاع تدوير بزرگتر باشد ، اين ابتكار به‌عنوان « جفت طوسى » شناخته و معروف گرديد .
ژرژ صليبا دانشمند غربى معاصر سخنانى قابل توجه و تحقيقى شايسته در اين‌باره نموده مىنويسد : گسترش تحقيقات تاريخ‌نگارى علوم اسلامى در
( 1 ) . تاريخ مفصل ايران ، عباس اقبال ، ج 1 ، ص 189 و بعد ، چاپ چهارم ، مؤسسه انتشارات امير كبير ، 2536 .