هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي ) — الجزء ٣، الصفحة ٣٢٣

قانون كبيسه

امّا درحالىكه طوسى سال پيش از سال 159 - يعنى سال 158 را كه نتيجهء محاسبات سال مذكور ، عدد صفر را نشان مىدهد - كبيسه كرده ، سمنانى نيز سال 319 را كه باقىماندهء محاسبات آن سال نيز صفر بوده كبيسه نكرده و سال بعد را كبيسه كرده است .

باقىمانده صفر 39 - 161 / 39 ( 3 + 158 )

باقىمانده صفر 78 - 161 / 39 ( 3 + 319 )

اين اختلاف ممكن است از آنجا ناشى شده باشد كه سمنانى سالهايى را كه باقىماندهء محاسبات آنها 39 و بيشتر است سال عادى در نظر گرفته و از همين روى در مواردى كه باقىمانده صفر است نيز سال را عادى شمرده است .

الغ بيك نيز دوره‌هاى كبيسهء گاه‌شمارى جلالى را سى و سه‌ساله و بيست و نه‌ساله ( برقرارى كبيسه‌هاى خماسى پس از شش يا هفت بار كبيسهء رباعى ) ذكر مىكند ، امّا به دورهء بزرگترى كه دوره‌هاى مذكور را در بر مىگيرد اشاره‌اى نمىكند . با در نظر گرفتن طول سال شمسى كه به‌صورتى غير دقيق در رصدخانهء سمرقند ( - رصدخانهء الغ بيك ) 365 روز ، 5 ساعت ، 49 دقيقه و 15 ثانيه اندازه‌گيرى شده است كاربرد دوره‌هاى سى و سه‌ساله و بيست و نه‌ساله نمىتوانسته است جدولى به‌درستى جدول طوسى يا سمنانى بدست دهد .

زيج‌هاى ايرانى كه برجا مانده است ، حقيقت تأسف‌آورى را بازگو مىكنند : درحالىكه ابو جعفر ايوب حاسب طبرى در نيمهء دوم قرن پنجم هجرى / يازدهم مسيحى همانند دانشمندى آگاه در قرن بيستم گزارش دقيق مشاهدات و رصد خود را با دقت تمام در زيج مفرد ثبت نموده است منجمان پس از وى