هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي ) — الجزء ٣، الصفحة ٢٩٣

اسطرلاب‌هاى به‌جا مانده

است ، اما دركر « 1 » تاريخ ساخت آن را 339 ق / 950 م مىداند و آ . داسكيو « 2 » بر آن است كه اين اسطرلاب در سدهء 12 يا 13 م از روى يك نمونهء قديمى ساخته شده است .

احتمالا كهن‌ترين اسطرلابى كه تاكنون باقى مانده ، در 374 ق 984 / م به دست دو برابر اصفهانى به نام‌هاى احمد و محمد بن ابراهيم در اصفهان ساخته شده است . اين اسطرلاب كه به‌رغم كهنگى ، مهارت سازندگانش را به خوبى نشان مىدهد ، در موزهء اشمولين آكسفرد نگهدارى مىشود .

اينك از چند اسطرلاب ديگر نيز كه جالب توجه شمرده شده‌اند ، ياد مىشود :

1 . اسطرلاب محمد بن ابى القاسم بن بركان ، ساخته شده در 496 ق / 1103 م . اين اسطرلاب در موزهء تاريخ علم در فلورانس نگهدارى مىشود .

2 . اسطرلاب حامد بن محمود اصفهانى ، ساخته شده در 547 ق / 1152 م .

اين نمونه نيز در موزهء تاريخ علم در فلورانس نگهدارى مىشود .

3 . يك اسطرلاب قديمى كه تاريخ ساخت آن معلوم نيست ، ساخته شده در اندلس كه در نورمبرگ نگهدارى مىشود .

4 . اسطرلاب محمد بن سهلى ، كه در 483 ق / 1090 م در والنسيا ساخته شده ، و اكنون در مؤسسهء اسميتسون واشينگتن نگهدارى مىشود .

5 . اسطرلاب احمد بن كمال ، كه ظاهرا كهن‌ترين اسطرلابى است كه در دار الآثار العربيهء بغداد نگهدارى مىشود . تاريخ ساخت آن معلوم نيست ، ولى از نوشته‌هاى آنكه به خط كوفى است ، چنين مىنمايد كه در سدهء 4 ق ساخته شده

( 1 ) . Drecker ( 2 ) . A . daSchio