تاريخ علماى بلخ ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣٦٥
[ 203 ] خلف بن ايّوب عامرى بلخى
محمّد بن خلف نيز همين سال نقل شده است .
حاكم نيشابورى مىنويسد : خلف بن ايّوب بلخى در سال 203 ه . ق وارد نيشابور شد و در ماه رمضان سال 215 ه . ق . درگذشت و در هنگام مرگ 69 سال داشت . « 1 »
دربارهء زهد او نوشته‌اند : روزى در هنگام نماز زنبورى پشت گردن او را نيش زد .
چون از نماز فارغ شد ، برخاست تا نافله بخواند ، يكى از حاضران به او گفت : آيا زهر زنبور اشكالى در صحّت نماز شما به وجود نمىآورد ؟ او اظهار داشت من اصلا متوجه اين واقعه نشدم و درد و سوزشى احساس نكردم . حماد بن سلمة گفت : من در دنيا از ابو سعيد خلف بلخى نيكوتر و صالح‌تر نديدم . محمّد بن خلف گفت : من يازده نفر از بزرگان تابعين را ديده‌ام ، ولى هيچ‌كدام در زهد و ورع به پايهء پدرم نبودند .
قاضى ابو يوسف روزى مشغول تدريس بود ، ولى خلف را در ميان شاگردان خود نديد . از حاضران پرسيد چرا خلف به درس حاضر نشده است ؟
گفتند : به سبب چشم درد .
قاضى ابو يوسف درس را تعطيل كرد و به ساير شاگردان گفت : خلف بن ايّوب بلخى علم مرا در خراسان احيا مىكند ؛ درحالىكه هيچ‌كدام از شما مانند او نيستيد .
او متواضع بود . خودش مىگفت : من عالم نيستم ، اگر عالم بودم ، به در خانه‌ها مىرفتم و مردم را تعليم و تلقين مىكردم يا در مسجد مىنشستم تا مردم به ديدارم بيايند .
مورّخان مىنويسند : تصدّى قضاوت بلخ را به او تفويض كردند ، ولى او نپذيرفت و خليفهء وقت او را به سبب تمرّد به زندان افكند . ابو سعيد خلف بلخى به مرگ ناگهانى درگذشت و نوح بن اسد بر وى نماز گزارد .
خليلى در كتاب ارشاد مىگويد : ابو سعيد خلف بن ايّوب بلخى ، مشهور به راستگويى و موصوف به ستر و صلاح و زهد بود و كوفيان او را فقيه مىدانستند .
ذهبى ، مغلطاى و ابن حجر ، از ابو عبد اللّه حاكم نيشابورى نقل مىكنند : خلف بلخى از فقهاى صاحب‌نام بلخ و در زهد و تقوا زبانزد خاص و عام است . او فقه و اصول را در محضر قاضى ابو يوسف و محمّد بن عبد الرحمن بن أبى ليلى آموخته و علم تصوّف و
( 1 ) - تاريخ نيشابور ، ص 22 .