تاريخ علماى بلخ ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣٢٩
[ 177 ] حكم بن عبد اللّه بن مسلم بلخى
سخن‌سراى بىنظير دو ديوان به‌جا مانده است . وى در هجويات مهارتى خاص و دستى توانا داشت اين ابيات از اوست : « 1 »
درين زمانه رفيقى ، كه باعث خلل است * خطيب چشم سفيد كه مايهء ثقل است
به هركجا كه نشيند هزار فكر به دل * براى ختم و خداى مدام در دبل است
به يك‌زمان نگرى طى نموده صد كوچه * به فكر اينكه كسى مرده است و يا كسل است
به دست ، كهنه قلمدان و در كنار ، كتاب * به دل يقين كند هركه صاحب عمل است
دو چشم او چو گود زده هر طرف نگران * به‌جاى هركه درآيد چو مرگ بىمحل است
نخوانده بر در هركس رود به يك نگاه * فتاده در پى مردم همه چونان اجل است
ز بابا خواجه دوسه حرف يادگار بماند * درين زمانه كه او نكته‌دان بىبدل است .
[ 177 ] حكم بن عبد اللّه بن مسلم بلخى
[ 177 ] حكم بن عبد اللّه بن مسلم بلخى
قاضى ابو مطيع حكم بن عبد اللّه يكى از اجلّ علما و قضات نامى صدر اسلام است .
او سالها به عالم اسلام خدمت كرد . از اين مرد فاضل دو فرزند دانشمند بر جاى ماند .
يكى امام ابو جعفر احمد بن ابو مطيع كه بعد از وفات پدر ، تصدّى امور شهر بلخ را به عهده گرفت . وى داراى تأليفات فراوانى مىباشد ؛ از آن جمله كتاب الفتاوى كه مشتمل بر شش باب است . ابو جعفر احمد در سال 240 ه . ق . وفات يافت . ديگرى محمّد بن ابو مطيع است كه در سال 244 ه . ق . درگذشت . او نيز تأليفات فراوانى دارد . « 2 » در كتاب شذرات الذهب آمده است كه قاضى ابو مطيع از فقهاى نامى عصر خود بود و بعضى از مورخان نوشته‌اند كه او از همدوره‌هاى ابو حنيفه و شاگرد او بود . از او كتابى به نام الفقه الاكبر به‌جا مانده است .
( 1 ) - دايرةالمعارف آريانا ، ج 3 ، ص 627 . ( 2 ) - مجله آريانا ، سال 7 ، ش 11 .