تاريخ تذكره هاى فارسى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٥٧٢

نمونهء تراجم عصرى خلاصة الافكار :

درين مقام قدرى اشعار منتخب از قصيدهء مسمّى به فلك‌آشوب و مثنوى مذكور كه تير روى تركش كليّاتش هست آورده » .

صاحب خلاصة الافكار صد و شصت و هفت بيت از اشعار دل‌آشوب محمدبخش آشوب را ثبت كرده است ، و ما فقط بيتى چند از مثنوى فتوحات شام او را ذكر مىكنيم :

« سبب تأليف كتاب از مثنوى فتوحات شام و هجو فردوسى :

پس از حمد و توحيد ربّ ودود * بنام محمد سروده درود

تولّايى چار يار كبار * تبرّايى منكر هر چهار

بر آهنگ كشتى بزر دشتيى * همه مىفشاند گل كشتيى

مغ‌مغ نسب گبر آتش‌پرست * به بيعت بهر موبدى داده دست

دلش گبر و جان گبر و گبرى زبان * ز گبران به گبرى زبان قصه‌خوان

به سام و به رستم قوى پشت او * به باج و به برسم گره مشت او

كهن شاعرى شاهنامه‌نگار * به فردوسى طوسىاش اشتهار

بكفرى كز آن گبرم آمد به گوش * رگ غيرت دينم آمد به جوش

ز حد گليمش فرومانده پا * فروبسته در چشم شرم و حيا

كه كرده به شهنامهء خود رقم * بطعن عرب از زبان عجم :

« ز شير شتر خوردن و سوسمار * عرب را بجايى رسيدست كار

كه تخت فريدون كند آرزو * تفو بر تو اى چرخ گردون تفو »

همانا بدل درد دينش نبود * و يا بيم ايزد قرينش نبود

نيامد خوشش كاختر كاويان * به آن تيره‌بختى شود هم‌عنان

چنان سرنگون گردد آن تخت عاج * همان كفش زرين و زرينه تاج

ز پا و سر سركشان عجم * برندش غزات عرابى حشم

. . . الخ »

اين شخص سنّى حنفى قادرى متعصبى بوده ، و پسرش محمد عمر نيز خالى ازين تعصبات جاهلانه نبوده ، چنان كه در حواشى نسخهء رياض الشعراى شمارهء 4304