تاريخ تذكره هاى فارسى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٤٨٣

خرابات تأليف هلاكو ميرزاى قاجار متخلص به خراب در 1255 - 1256 ه ق

درين كتاب از يك‌صد و هفتاد و دو شاعر ماضى و سيصد و سى و هفت شاعر معاصر شعر و شرح حال مسطورست ، و ترتيب تراجم الفباييست .

اگرچه غالب تراجم مختصرست ولى در قسمت معاصران معتبرست ، و بخصوص مزيتى كه خرابات نسبت بساير تذكره‌هاى دورهء قاجار دارد اينست كه شامل احوال و آثار عده‌يى از شعراى قرن سيزدهم هجريست كه ذكرشان در هيچ تذكره‌يى نيامده است ، و اين عده از شعرا كسانى هستند كه در قلمرو مأموريتها و سير و سياحت مؤلف قرار داشته‌اند .

آغاز :

« خرابات را گر زيارت كنى * تجلّى بخروار غارت كنى »

انجام :

« شنيده‌ام كه عرب صدر سينه را گويند * رسيده‌ام بديارى كه صدر او پشت است »

مؤلف در ذكر شعراى گذشته مآخذ خود را مذكور نداشته ، و فقط در تراجم بعضى از متقدمين گاهى نقل قول از عوفى مىكند .

ديباچه در سبب تأليف و وجه تسميهء كتاب و تغيير تخلص مؤلف است بشرح ذيل :

« بسمله ، اللّهم صلّ على محمّد خاتم النبيّين و آله الطيّبين الطّاهرين و السّلام عليك يا امّ الكتاب امير المؤمنين على و رحمة اللّه و بركاته .

اين نسخه كز آراستگى چون چمنست * چون صحن چمن پر از گل و ياسمنست

تشبيه توان كرد بصحن چمنش * ليكن چو نظر كنى درينجا سخنست

در حالتى كه چون تيرخورده پلنگ از كوهه گريخته‌يى در هامون بىپايان عربستان