تاريخ تذكره هاى فارسى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٢٤٩

تذكرهء شاعرات تأليف در حدود سال 1174 ه ق

مآخذ اين تأليف عبارتست از : تاريخ وصاف ، مجالس النفائس ، جواهر العجائب حبيب السير ، عرفات العاشقين ، رياض الشعراء ، مرآة الخيال كه در ضمن تراجم از آنها نام برده است .

مؤلف دربارهء بديهه‌سرايى مهرى هروى پيش گوهرشاد بيگم ترديد كرده و نوشته است كه : نزد بنده صحيح نيست زيراكه معاصر شاهرخ ميرزاست ، مگر آنكه صحبت با گوهرشاد بيگم اتفاق افتاده باشد » و اين‌قدر نمىدانسته كه گوهرشاد زوجهء شاهرخ بوده است .

آقاى دكتر نقوى در ذكر اهميت و اعتبار اين كتاب نوشته است كه : « همچنين راجع بغزلى كه مطلع آن را مؤلف رياض الشعراء هم بنام مهرى و هم بنام ماهى نوشته و امير عليشير در مجالس النفاس ( - مجالس النفائس ) دو بيت اول غزل را ثبت كرده است مىنويسد : « مشهور چنانست كه اين بيت از مهرى است كه زن حكيم بوده امّا فقير از مردم نيك شنيدم كه از مولانا سليمان است » .

« رك : تذكره‌نويسى فارسى در هند و پاكستان ، ص 401 »

مؤلف رياض الشعراء در ذيل نام ماهى چنين نوشته است : « و گويند اين دو بيت از مهرى است ، بعضى بوى منسوب داشته‌اند :

بيخ هر خارى كه آن از خاك من حاصل شود * زاهد ار مسواك سازد مست لا يعقل شود

و اينكه :

غربت چه ، وطن چه داستانست * هرجا كه خوشى وطن همانست »

و در ذيل نام مهرى فقط بيت اول را آورده كه بطور قطع از مهريست ، و امّا غزلى كه امير عليشير دو بيت آن را بنام مولانا سليمانى ( نه سليمان ) ثبت كرده ، و بدين مطلعست :

حل هر نكته كه بر پير خرد مشكل بود * آزموديم بيك قطرهء مى حاصل بود