فهرست كتابهاى فارسى شده چاپى از آغاز تا سال 1370 ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٠.١٢

2 ترجمه در زبان فارسى

ترجمهء فارسى قرآن مجيد را مربوط به قرن چهارم هجرى در عصر سامانيان مىدانند امّا شاهفور اسفراينى نخستين برگردان پارسى قرآن را از آن سلمان فارسى مىداند . وى مىگويد :

و نيز . . . صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - فرمود : بعثت الى الثقلين ، مرا فرستيدند به جملهء جنّ و انس . و ترسانيدن عجم و آگاه كردن ايشان را به فارسى شايد كرد ، ناچار بود كه قرآن را ترجمه باشد به زبانى ديگر تا اهل لغت آن را بدانند و ترهيب ايشان بدان حاصل شود و از بهر اين معنى بود كه سلمان فارسى از مصطفى - صلى اللّه عليه و آله و سلم - دستورى خواست تا قرآن به پارسى به قوم خويش نويسد ، وى را دستورى داد . چنين گفتند كه وى قرآن بنبشت و پارسى آن اندر زير آن بنبشت ، آنگه به آخر آن بنبشت : هذا القرآن الّذى أنزل على محمّد ، اين است قرآن كه فرو فرستيده آمده است به محمّد صلّى اللّه عليه و سلّم « 1 » .

انبوهء نسخه‌هاى كهن قرآن مجيد كه متضمّن ترجمهء فارسى نيز هست حاكى از آن است كه ترجمهء مردمى و غير رسمى قرآن بىترديد از پايان سدهء دوم هجرى در زبان فارسى پديده‌اى شناخته شده بوده است . از اين رو مىتوان گفت : پديدهء ترجمه در زبان فارسى مبناى عقيدتى دارد و با ترجمه‌هاى قرآن مجيد شكل يافته است .

از ميانهء سده‌هاى دوم تا سدهء پنجم هجرى ، زبان عربى به مثابهء زبان علم و فرهنگ جهان اسلام شناخته شد و جامعهء فارسى زبان در حوزه نگارش آثار خويش صرفا به زبان عربى مىنوشتند . در اوايل قرن پنجم براى اين كه شمول استفاده از كتابها بيشتر شود و جامعه فارسى دان نيز از منافع كتابها بهره برد ، برخى از كتابهاى سيره به زبان فارسى برگردانده شد .

نجم الدين محمود راوندى زنده به سال 577 يا 585 كتاب شرف النبى ابو سعيد واعظ خرگوشى را لفظ به لفظ به پارسى نقل كرد :

پس مترجم اين كتاب ، امام عالم ربانى بارع ناسك متورع نجم الدّين محمود بن على الراوندى - رحمة اللّه عليه رحمة واسعة - اين كتاب را نقل كرد از زبان تازى به پارسى لفظا بلفظ تا خوانندگان عجم را از آن فايدت حاصل باشد و فايدت و منفعت آن عام و شامل شود

( 1 ) شهفور بن طاهر اسفراينى ، تاج التراجم فى تفسير القرآن للاعاجم ، به كوشش نجيب مايل هروى ، على اكبر الهى خراسانى . تهران : ميراث مكتوب ، علمى و فرهنگى ، 1375 . ج 1 ، ص 8 .