زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٠٩

اديب طوسى ، محمد امين

محمد امين اديب طوسى فرزند حاج شيخ محمد حسين گيلانى در سال 1283 خورشيدى در « مشهد » متولد شد . پدرش « شيخ محمد حسين » اهل « تنكابن » و از شاگردان مرحوم « شيرازى » و جزو علما بود . اديب طوسى تحصيلات مقدماتى را در مكاتب آن زمان گذرانيد . سپس به تحصيل علوم دينيه در مدارس قديم پرداخت . علوم ادبى را نزد « عبد الجواد اديب نيشابورى » و حكمت را نزد « حاج ميرزا عباسعلى » معروف به « فاضل » و فقه را در نزد پدر خود فرا گرفت .

اديب طوسى بين سالهاى 1304 تا 1307 خورشيدى طى مسافرتهايى كه به هند ، ايران ، تركستان ، عربستان ، مصر ، شامات و آسياى صغير نمود ، به زبانهاى رايج عربى ، تركى ، اردو ، انگليسى و فارسى و همچنين السنه قديم چون سنسكريت ، اوستايى ، پهلوى ، عبرى ، كلدانى آشنايى كامل پيدا نمود . در فراگيرى زبانهاى مختلف شاگرد « هرتسفلد » آلمانى ، مستر « ويلسن » امريكايى و پرفسور « مار » روسى و « جكسن » امريكايى بود .

اديب طوسى بعدها در « تبريز » اقامت نمود مجله « ماهتاب » را در سال 1316 خورشيدى در « تبريز » به مدت يك سال انتشار داد . و كتب زيادى به رشته تحرير درآورد .

از جمله آثار بجامانده از وى عبارتند از :

1 - تاريخ دينى ايران از قديمىترين روزهاى عصر حاضر در 2 دوره و 22 جلد .

2 - دستور زبان فارسى در سه دوره براى دبستانها ، دبيرستانها و دانشكده‌ها .

3 - بودا در هند .

4 - تخت سليمان .

5 - ايام كودكى .

6 - آموزش و پرورش از نظر غزالى .

7 - انتقام عشق ، در 3 جلد .

8 - پيام فردوسى .

9 - لغات آذرى .

10 - دخمه‌هاى سياه يا كلبه بدبختان .

11 - لهجه‌هاى محلّى .

12 - رابطه اوزان شعر يا ترانه‌هاى محلى ايران .