سخنوران آذربايجان ( از قطران تا شهريار ) ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٥١٢

آثار ابو طالب :

خلاصة الافكار تسويد نموده در آن از منظومات خود غير از چند رباعيات درج نفرموده از آن است در وصف قحط سال :

امسال وجود دانه از قلت آب * چون جنس وفا به دهر گشته ناياب

چندان‌كه به مرگ دوست هم دانهء اشك * مشهود نمىشود به چشم احباب

1 - خلاصة الافكار در 1206 - 1207 ه . ق . تأليف و در تاريخ تذكره‌ها چنين معرفى شده است : « تذكرهء عموميست در ذكر چهارصد و نود و دو شاعر قديم و جديد كه تقسيم به يك مقدمه دربارهء شعر فارسى و قواعدى كه در ذكر تذكره‌نويسى بايد ملحوظ داشت و بيست و هشت حديقه در ذكر سيصد و نه شاعر متقدم و متوسط و متأخر ( هر حديقه براى يك حرف ) و يك ذيل در ذكر نام و ثبت بيتى چند از يك‌صد و شصت شاعر كه در نظر مؤلف مجهول الحال بوده‌اند ، و يك خاتمه در احوال بيست و سه تن از معاصران و خود مؤلف .

ابو طالب خان در اين كتاب از هر نوع شعرى آورده است ، ولى مثنوى نسبت به ساير اقسام شعر بيشتر است . از كتب منثور و مكاتيب و منشآت صاحبان تراجم نيز آنچه دستياب شده است مسطور داشته ، و با آنكه منتخبات على قلى خان واله مؤلف رياض الشعراء را نپسنديده و بر او خرده گرفته است ، در نقل تراجم و اشعار از كتاب وى استفادهء بسيار كرده است .

چنين آغاز مىشود : « لآلى منثور سپاس و ستايش به استحقاق نثار دامن كبرياى ناظمى تواند بود كه . . . الخ » .

و بدين دو بيت مؤلف انجام مىپذيرد :

چشمم كه بسان ابر نيسان گريد * تنها نه بر آن نوگل خندان گريد

بىمنظر خوب آن انيس يكتا * بر حال بد خويش دوچندان گريد

تاريخ شروع و ختم آن را نيز در پايان كتاب چنين آورده است :

« گل بىخار و گنج بىرنج است » ( 1207 ) * سال تاريخ اين خجسته‌نگار

ور تو از مبدأش بخواهى ، گو * « جمع يك جا خلاصة الافكار ( - 1206 ) « 1 »

بر روى هم مىتوان گفت اين تذكره به داشتن برخى اطلاعات سودمند - گرچه

( 1 ) - حرف « تاء » را كه ملفوظ هم هست « ها » گرفته و عدد چهارصد را پنج به حساب آورده ، و اين خلاف قاعده است ( تاريخ تذكره‌ها ) .