سخنوران آذربايجان ( از قطران تا شهريار ) ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٢٠٥
اسرار تبريزى
اسرار تبريزى
اسرار تبريزى
محمد كاظم ملقب به اسرار على شاه و متخلص به « اسرار » از دراويش نعمت اللهى تبريز است . تاريخ تولدش 1265 هجرى قمرى است . ولى از تاريخ فوتش اطلاع درستى در دست نيست .
وى علاوه بر ديوان اشعارش دو كتاب مشتمل بر اشعار شاعران بذله‌گو و نوحه‌خوان سدهء سيزدهم هجرى آذربايجان تأليف كرده است يكى از آنها « بهجة الشعراء » است . « 1 » و ديگرى حديقة الشعراء . ظاهرا مقصود عمدهء « اسرار » از تأليف اين دو كتاب نقد و انتقاد بعضى از اشعار سست و بىمزهء نظم‌سرايان آن قرن بوده است .
1 - بهجة الشعراء : به‌طورى كه در تاريخ تذكره‌ها مسطور است اين كتاب ظاهرا در فاصلهء سالهاى 1294 - 1299 ه . ق . تأليف شده و شامل تراجم هشتاد و شش سخنور آذربايجانى است . اگرچه اغلب اشعار فارسى هم داشته‌اند . ولى مؤلف بيشتر شعر تركى آذربايجانى از ايشان آورده است . اين تذكره در اقتفاى يخچاليهء ميرزا محمد على مذهب اصفهانى تأليف شده و اشخاص مذكور در آن از شوخ‌طبعان و بذله‌گويان آذربايجانند .
نسخه‌يى از آن در كتابخانهء شادروان جعفر سلطان القرايى به مشخصات ذيل هست :
نستعليق بد و بسيار مغلوط ، كاتب حسن حسينى ، تاريخ تحرير دهم شهر صفر المظفر 1299 در طهران ، كاغذ سفيد فرنگى ، جلد تيماج قهوه‌يى ، هر صفحه 12 سطر ، فهرست اسامى شعرا در آخر كتاب ، 101 برگ به قطع 7 / 16 * 22 سانتىمتر .
آغاز : « نسخهء سعادت ابدى و ديباچهء كرامات سرمدى پادشاهى راست كه طوطى ناطقهء انسانى را . . . » .
پايان :
« سخن اين بود ديگر جمله تزوير * تو خواهى رد كن و خواهى كه برگير »
در سبب تأليف گويد :
« اما بعد مخفى و مستتر نماند كه . . . داعى چند سال قبل در خانهء يكى از احبا مجموعه‌يى
( 1 ) - در دانشمندان آذربايجان نام اين تذكره لهجة الشعراء نوشته شده و اين اشتباه در ريحانة الادب نيز راه يافته است .