فهرست ما قبل الفهرست ( آثار ايرانى پيش از اسلام ) ( فارسي ) — الصفحة ٢٢٨
* فصل : ماده و معنا
نزد هندوان شرح داده است ) « 2 » .
2 . كتاب در پويهء تاريخ ، نوشتهء الكساندر استيپچويچ ، ترجمهء حميد رضا آژير - حميد رضا شيخى ، مشهد ، آستان قدس رضوى ( بنياد پژوهشهاى اسلامى ) ، 1373 ، كتاب سودمندى است در « تاريخ كتاب » كه علاوه بر شرح كتابخانه‌ها در تمدن‌هاى كهن خاورميانه ( ص 23 - 62 ) و خاور دور ( ص 63 - 76 ) و جهان يونانى - رومى ( ص 77 - 180 ) و . . . ، متضمّن ذكر مواد كتاب و كتابت هم در هريك از آنها باشد . اما ديويد ديرينگر
( D . Diringer )
- دانشمند خطشناس و استاد كمبريج كه كتاب « الفبا » ( مفتاح تاريخ بشر ) او در بخش خط و كتابت از مراجع اساسى مىباشد « 3 » ، كتاب جامع و ممتّع ديگرى دارد هم در تاريخ كتاب به عنوان « دست فراورى كتاب » يا « كتاب دست ساخت » « 4 » ، شامل ده فصل ، متضمّن شرح « كتاب در جنين ، كهن‌ترين نظام كتابت ، كتابهاى الواح گلين ، كتابهاى بردى ، از پوست تا چرم ، كتاب‌سازى يونانى و لاتينى ، كتاب پىآيند دين ، مشرقزمين ، . . . الخ » كه ملحقات آن دربارهء جوهر و قلم و ساير نوشت‌افزار است .
اينك بعضى گفتاوردها از آن در استدراك بر فصل « ماده و معناى كتاب » نموده مىآيد :
- نخستين كتابهاى بشرى ناقلان انسانى يا راويان و داستان‌گويان بوده‌اند كه سنن شفاهى روايت حديث و اخبار مسبوق بدانهاست [ 15 .
P
] .
- يك نگره قائل است بدينكه نخستين نوشته به وسيلهء انگشت انسانى بر روى خاك انجام شد ، كه بعدا بر روى درختان و صخره‌ها نقر گرديد [ 17 .
p
] .
- ما نمىدانيم كه چگونه « كتاب » به نوشتن آغازيد ، اگر « كتاب » به معناى نوعى از فراورى ادبى باشد ، از جمله قصه‌گويى ، پس هيچ مردمى در سراسر جهان بدون « كتاب » نبوده باشند . [ 17 .
p
] .
- ريشهء كلمهء انگليسى
book
با وجوهى مشابه در زبانهاى اروپايى از كلمهء كهن درخت
« beek »
است [ 24 .
p
] - كه در فارسى درخت زان و آلش گويند - شبيه پيچك ، همان‌طور كه كاغذهاى ايرانيان و هنديان هم از پوست درخت « توز » بوده است [ پ . 1 . ] و
( 2 ) . تحقيق ماللهند ، ص 133 - ( 3 ) . The Alphabet . . . , ed . 2 , London , 1949 . ( 4 ) . The hand - produced book , London , Hutchinson , 1953 .