طبقات مفسران شيعه ( فارسي ) — الصفحة ٧٢٧

537 . تفسير فتح القدير صنعانى [ م 1250 ه . ق ]

گرفت ، و در همان محل مدفون شد .

536 . تفسير ميرزا هدايت الله رضوى [ مستشهد 1248 ق ]

مؤلّف محترم آن ، ميرزا هدايت اللّه بن علّامه ميرزا مهدى رضوى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن سيزدهم هجرى مىباشد .

مؤلف اين تفسير كه در رجب 1178 ه . ق ، متولد گرديده است ، از سلسله سادات آل شهيدى از خراسان ، از خاندان‌هاى علمى معروف شيعه مىباشد . تفسير او در دو مجلد بزرگ ، به زبان عربى و شيوهء كلامى و روايى شامل شرح و بيان بخشى از آيات قرآن كريم است .

صاحب « فردوس التواريخ » ضمن يادكرد او ، از تفسيرش كه در 10 جزء از اوّل قرآن و 10 جزء از آخر ، اين كتاب آسمانى را مشتمل است ، نام برده است . وى پس از ذكر آيات قرآن به سبك كلامى با بهره‌جويى از روايات و احاديث ائمّه اطهار به تفسير و تأويل آيات مىپردازد . بعدها فرزند برومندش سيد ميرزا هاشم شهيدى خراسانى ، ( متوفى 1269 ه . ق ) ، ده جزء ناتمام باقيمانده وسط قرآن را تفسير و تكميل كرده است ، نسخهء اصل خطّ مؤلّف نزد احفاد مصنّف در مشهد مقدس ، موجود است .

* شهادت

او در رمضان سال 1248 ه . ق ، در مشهد مقدس به شهادت رسيده است ، و شرح حال او در شهداء الفضيله آمده است . « 1 »

537 . تفسير فتح القدير صنعانى [ م 1250 ه . ق ]

مؤلّف آن ، قاضى محمّد بن على شوكانى صنعانى ، يكى از اعلام زيدى قرن سيزدهم هجرى مىباشد .

اين تفسير پاسخ مبسوطى بر سؤالى است ، كه جار اللّه محمود زمخشرى پيرامون آيه شريفه « وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا » « 2 » مطرح ساخته است .

* آغاز آن

« الحمد للّه وحده . . . و بعد فانه وصل سؤال من سيّدى العلّامة جمال الإسلام . . . . »

* آثار و تأليفات

مفسّر محترم ، يكى از علما و فقهاى پركار و كثير الآثار زيديّه به شمار مىآيد ، كه بيش از 100 عنوان تأليف و تحقيق از او در مؤلّفات الزّيدية ، آمده است ، كه ما به بازگوئى برخى از آثارى كه نوع ارتباطى با تفسير و علوم قرآنى دارد ، مىپردازيم :

1 . الابحاث الوضيئة فى الكلام على حديث « حبّ الدّنيا رأس كلّ خطيئة » .

2 . الاثبات لارتقاء ارواح الأحياء و الأموات .

3 . تفسير آيه « قل اتل ما حرّم عليكم . . . . »

4 . تفسير آيه « يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ . . . . »

5 . شرح حديث « بنى الاسلام على خمس » .

6 . فتح القدير الجامع بين فنّى الرواية و الدراية من التفسير ( پيرامون آيات الأحكام قرآن ) .

7 . كشف الاستار عن حكم الجمعة بالحوار .

8 . النشر لفوائد سورة العصر .

9 . نيل الاوطار فى شرح منتقى الاخبار .

10 . ويل الغمامة فى تفسير « وَ جاعِلُ الَّذِينَ اتَّبَعُوكَ فَوْقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ . . . » ( سورهء آل عمران ، آيهء 55 ) .

11 . هداية القاضى الى حكم تخوم

( 1 ) دائرةالمعارف تشيّع ، ج 4 ، ص 554 - 553 به نقل از اعيان شيعه ، ج 10 ، ص 263 - الذريعة ، ج 4 ، ص 321 - شهداء الفضيله ، ص 282 . ( 2 ) مجله يادگار ، شماره 10 و 3 ، ص 215 .