طبقات مفسران شيعه ( فارسي ) — الصفحة ٦٨٤
480 . تا 481 . تفاسير امام بدر [ م 1182 ه . ق ]
جام جم ، خرابات ديوان ، چمن و انجمن ، شرح البيت الغازى للأنورى ، كشف الحجاب لذوى الألباب فى بيان الاحتجاب از اوست . « 1 » مرحوم حاج آقا بزرگ تهرانى ، ضمن آوردن شرح حال تفصيلى او ، در « الكواكب المنتشرة فى القرن الثانى بعد العشرة » ، كارهاى قرآنى او را به اين شرح وارد مىسازد :
1 . تفسير آيهء قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي ( سورهء الاسراء آيهء 85 ) ، الذّريعة ، ج 4 ، كد معرّفى 1394 .
2 . تفسير آيهء النّور اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ ( سورهء نور آيه 35 ) ، الذّريعة ، ج 4 ، كد معرّفى 334 ، و ج 13 ، رقم معرّفى 107 .
3 . تفسير سورهء اخلاص ، الذّريعة ، ج 4 ، كد معرّفى 1440 ، و ج 13 ، كد 731 .
4 . تفسير سورهء حشر ، الذّريعة ، ج 4 ، كد معرّفى 1458 .
5 . تفسير سورهء دهر ، الذّريعة ، ج 4 ، كد 1506 .
علاوه بر تفاسير فوق ، سه اثر علوم قرآنى نيز از او ياد كرده است :
1 . خواصّ السّور و الآيات ، الذّريعة ، ج 7 ، كد معرّفى 1316 .
2 . النّاسخ و المنسوخ فى القرآن ، الذّريعة ، ج 24 ، كد معرّفى 61 .
3 . فضائل القرآن ، الذّريعة ، ج 16 ، ص 263 ، كد معرّفى 1075 . « 2 »
* گفتار صاحب ريحانة الأدب
* گفتار صاحب ريحانة الأدب
مرحوم مدرّس ، ضمن آوردن شرح حال پدر و عموى او ، در مورد خود وى مىنويسد : « شيخ محمّد على حزين ، زاهدى گيلانى ، معروف به شيخ على حزين ، از اكابر متأخّرين علماى شيعه ، و بزرگان شعراى آن طبقه مىباشد ، كه بسيار زاهد و عابد بود .
در شورشهاى دولت صفويّه ، مىزيست . در سال 1146 ه . ق ، از ترس نادر شاه به هندوستان رفت ، و به سال 1181 ه . ق ، در هفتاد و هفت‌سالگى ، در بنارس وفات يافت . از تأليفات او : آداب الدّعوة و الأذكار ، آداب العزلة ، آداب المعاشرة ، الأسنى في تفسير ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى ، ( سوره نجم آيات 9 - 8 و تفسير أسماء حسنى ، و تعدادى ديگر از آثار . » « 3 »
480 . تا 481 . تفاسير امام بدر [ م 1182 ه . ق ]
480 . تا 481 . تفاسير امام بدر [ م 1182 ه . ق ]
مؤلّف آنها ، پيشواى زيديّه ، سيد الامام البدر محمد بن اسماعيل زيدى يمنى ، يكى از اعلام زيديّه در قرن دوازدهم مىباشد . يكى از تفاسير او به نام البيان في قصص القرآن ، تفسيرى تحقيقى پيرامون قصص و داستانهاى قرآن مجيد ، و دقّت در عبارات و كلمات آنست . « 4 »
* ديگر آثار
وى يكى از مؤلّفين پركار زيديّه مىباشد و آثار زير از اوست : اتحاف الأعلام لما تكرّر في نسخة من الأحكام ، اتحاف الأنس فى الكلام عن العلمين و اسم الجنس ، اجابة السائل في شرح بغية الآمل ، اجازة الحديث ، اجوبة خمس مسائل ، ارشاد ذوى الألباب الى حقيقة قول محمد بن عبد الوهاب ، تفسير آيهء فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ ( سورهء آل عمران آيه 185 ) تفسير آيهء لا يُسْئَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَ هُمْ يُسْئَلُونَ ( سورهء الانبياء آيهء 23 ) تفسير آيهء لَوْ شاءَ اللَّهُ ما أَشْرَكْنا ، ( سورهء انعام آيهء 148 ) تفسير آيهء إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ ، ( سورهء ص آيه 71 ) تفسير آيهء وَ قِيلَ يا أَرْضُ ابْلَعِي ماءَكِ و تعدادى ديگر از تأليفات . « 5 »
( 1 ) معجم مؤلّفي الشّيعة ، ص 147 . ( 2 ) الكواكب المنتشره ، چاپ دانشگاه ، ص 515 - 520 . ( 3 ) الكواكب المنتشره ، چاپ دانشگاه ، ص 515 - 520 . ( 4 ) مؤلّفات الزيديّة ج 1 ، ص 187 . ( 5 ) مؤلّفات الزيديّة ، ج 3 ، ص 240 - 244 .