طبقات مفسران شيعه ( فارسي ) — الصفحة ٥٩٦
* گفتار صاحب الذّريعة
محقّق بصير و متتبّع كم‌نظير ، مرحوم ارموى در مقدّمهء زيبا و ممتّعى كه بر آن تفسير دارد ، با خوشحالى و مسرّت كامل در پايان جلد چهارم نمونه‌هايى از تفاسير شيعه را كه به صورت كامل در اختيار ما قرار دارد ، اين‌گونه مىشمرد :
1 . تفسير تبيان شيخ طوسى .
2 . تفسير مجمع البيان طبرسى .
3 . تفسير جوامع الجامع طبرسى .
4 . تفسير روض الجنان ابو الفتوح رازى .
5 . تفسير برهان علّامهء بحرانى .
6 . تفسير عيّاشى سمرقندى .
7 . تفسير علىّ بن ابراهيم قمّى .
8 . تفسير ملّا صدرا شيرازى .
9 . تفسير جلاء الأذهان و جلاء الأحزان جرجانى ، ( معروف به تفسير گازر ) .
10 . تفسير شريف لاهيجى .
آنگاه با خوشحالى و مسرّت از به دست آوردن اين تفسير شريف ، مىنويسد : « تلك عشرة كاملة » ( اين تفاسير دهگانهء فوق ، نمونهء عشرهء كامله مىباشند ) . « 1 »
* گفتار صاحب الذّريعة
* گفتار صاحب الذّريعة
صاحب الذّريعة ، گويد : « تفسير شاهى ، تفسير فارسى بزرگى است در دو مجلّد ، تأليف شيخ بهاء الدّين محمّد بن شيخ على شريف لاهيجى كه فراغت از جلد دوّم آن ، در ماه ربيع الأوّل روز سه‌شنبه به سال 1086 ه . ق ، در يكى از بلاد هندوستان ( پتنه ) ، رخ داده است . هر دو جلد در كتابخانهء آستان قدس رضوى ، به قلم اشرف بن محمّد على ، انجام پذيرفته است ، كه فراغت از تحرير جلد دوّم ، 12 ربيع الثانى 1260 ه . ق ، بوده است . و در پايان ، اين شعر را آورده است :
اوّل و آخر قرآن ، ز چه « باء » آمد و « سين » ؟ * يعنى اندر دوجهان ، رهبر تو قرآن بس
چون ترجمهء كتاب هم با لفظ « بس » اختتام پذيرفته است . » « 2 »
مرحوم حاج آقا بزرگ ، مىافزايد : « نسخهء ديگرى از اين تفسير ، را در مشهد رضوى در تاريخ 21 صفر 1380 ه . ق رؤيت نمودم كه پيش شيخ حسين مقدّس ، فرزند يوسف هروى مشهدى بود ، و آن در چهار جزء ، قرار داشت ، ولى از آغاز آن تعدادى از صفحات افتاده بود . و در پايان جزء چهارم كه با سورهء « حم سجده » شروع ، و با سورهء « النّاس » اختتام مىپذيرفت ، اين‌چنين آمده بود :
« تمّ تأليف هذه التّرجمة الأنيقة على يد مؤلّفه بهاء الدّين محمّد بن الشيخ على الشّريف اللاهيجى عفا اللّه عنهما ، في شهر مولود من نزل عليه القرآن ، صلوات اللّه عليه و آله في يوم الثّلاثاء رابع و عشرين من سنة ستّ و ثمانين و ألف من هجرة خير البريّة عليه و على آله الصّلوات و التّحيّة في بلدة « پتنه » صانها اللّه عن الفساد و الفتنة من بلاد الهند . . . . » « 3 »
* چاپ جديد
اين تفسير شريف ، اخيرا در 4 جلد قطور ، نزديك به 4000 صفحه ، با مقدّمه و تصحيح عالمان فاضلان ، مرحوم دكتر محدّث ارموى و دكتر محمّد آيتى ، توسّط ادارهء كلّ اوقاف ، چاپ و انتشار يافته است .
مؤلّف محترم آن ، علاوه بر تفسير فوق ، چند اثر قرآنى ديگرى نيز ، دارد ، كه در مقدّمهء ارزشمند محقّق بصير ، مرحوم محدّث ارموى ، بر آن تفسير ، معرّفى شده‌اند . روش تفسير شريف لاهيجى ، براساس
( 1 ) پيشگفتار تفسير شريف لاهيجى ، به قلم محدّث ارموى ، ص 10 - 20 ، و 42 . ( 2 ) الذّريعة ج 26 ، ص 220 . ( 3 ) ملحق الذريعة ، ج 26 ، ص 955 .