طبقات مفسران شيعه ( فارسي ) — الصفحة ٤٨٥

233 . عمدة الرّاسخ [ فراغت از تأليف 838 ق ]

1 . « تبصير الرّحمن و تيسير المنّان ببعض ما يشير الى اعجاز القرآن » ، كه در قاهره و دهلى چاپ شده است ، و يك نسخه از آن ، در كتابخانهء آستان قدس رضوى ( ع ) ، نگهدارى مىشود .

2 . أدلّة التّوحيد .

3 . الزّوارف فى شرح عوارف المعارف » .

او سپس توضيح مىدهد : « مهايم بندرى است از ناحيهء كوكن ، از نواحى دكن هند وفات او در سال 835 ه ، و در 60 سالگى ، در همان آبادى وقوع يافته است . » « 1 »

231 . آيات الأحكام ابن جبرئيل [ م بعد از 836 ه . ق ]

تفسير آيات الأحكام ، تأليف محمّد بن جبرئيل ، ( متوفّى بعد از 836 ه . ق ) ، يكى از اعلام زيدى قرن نهم هجرى مىباشد . « 2 »

تفسير او ، پيرامون آيات حكمى و فقهى قرآن مجيد مىباشد ، كه تأليفات متعدّدى در قرون مختلف اسلامى دربارهء آن آيات نورانى به عرصهء تأليف درآمده است در تحقيق و بررسى اجمالى كه پيرامون شناخت اين مفسّر عالىقدر به عمل آمد ، جز كتاب مؤلّفات الزّيديّة ، منبع ديگرى را به دست نياورديم . يقينا با لطف الهى در تحقيقات بعدى ، اطّلاعات بيشترى را در اختيار خواهيم داشت و در اين ارتباط به كمك و لطف محقّقان نيازمنديم .

232 . تفسير حسنى يمنى [ م 837 ه . ق ]

مؤلّف آن ، سلالة الأطياب ، سيّد علىّ بن محمّد حسنى ، يكى از اعلام شامخ زيدى در قرن نهم هجرى مىباشد اين تأليف منيف ، تفسير بزرگى است ، كه در 8 مجلّد ، قرار دارد و در توصيف آن گفته‌اند : « هر امر نادرى و هر مسئله غريبى را در بر گرفته است . » « 3 »

آغاز آن : « الحمد للّه الّذى انعم علينا بالقرآن و فضّلنا بكلامه و هدانا به الى الايمان » .

انجام آن : « قالوا و ما الشّرك الأصغر ، قال : الرّياء ، و قال :

اراد بقوله و لا يشرك ، اى لا يعبد مع اللّه غيره . تمّ الكتاب . » « 4 »

* ديگر تأليفات او

1 . تجريد الكشّاف مع زيادة نكت لطائف .

2 . الدّرر الشّفاف المنتزع من الكشّاف .

3 . العقود الوافية فى شرح الكافية .

4 . الفتاوى « 5 » .

آنچه از عناوين كتابهاى فوق ، استفاده مىشود اين است كه ، مؤلّف محترم ، در محور نكته‌هاى ادبى و تفسيرى كشّاف ، تحقيق و بررسى مداومى داشته است ، و يقينا در تفسير 8 جلدى ، نيز از اين تفسير معتزلى برخوردار و متأثّر گشته است ، و از عنوانهاى فوق استفاده مىشود كه ، طبيعتا ، جنبه‌هاى ادبى و لغوى قرآن كريم ، بيشتر مورد عنايت و توجّه او بوده است .

233 . عمدة الرّاسخ [ فراغت از تأليف 838 ق ]

مؤلّف آن ، مولا احمد بن علىّ بن عبد الرّشيد شريف ، ( فراغت از تأليف 838 ) ، يكى از اعلام قرن نهم هجرى مىباشد .

صاحب الذّريعة ، در ، ج 15 ، در معرّفى اين كتاب چنين مىنويسد :

« فراغت از آن ، در مدرسهء عبيديّه ، در بلدهء ابرقوه ، در سال 838 ه ، رخ داده است ، و نسخه‌اى از آن ، پيش حاج شيخ عبّاس قمى ، صاحب سفينة البحار ، در مشهد خراسان يافت مىشود . » « 6 »

( 1 ) ريحانة الأدب ، ج 6 ، ص 38 . ( 2 ) مؤلّفات الزّيديّة ج 1 ، ص 28 . ( 3 ) مؤلّفات الزّيديّة ج 1 ، صفحات 250 و 310 . ( 4 ) فهرست نسخه‌هاى عكس كتابخانهء آية اللّه مرعشى . ( 5 ) مؤلفات الزّيديّة ج 3 ، صفحات 328 و 329 . ( 6 ) الذّريعة ج 15 ، ص 336 ، معرّفى 2166 .