طبقات مفسران شيعه ( فارسي ) — الصفحة ٤٨٤

* گفتار صاحب ريحانه

الدّين فى تفسير آل يس ) ، نيز از او روايت مىكند . « 1 »

229 . تفسير ثلاثى يمنى [ م 832 ه . ق ]

مؤلّف ، آن فقيه زيدى ، يوسف بن احمد ثلاثى ، يكى از اعيان اعلام قرن نهم ، و يكى از پيشوايان زيديّه در آن قرن مىباشد .

« الثّمرات اليانعة من كلام اللّه الرّحمن » ، تفسير بزرگى است پيرامون آيات احكام ، و در آن روشهاى استخراج از احكام فقهى از آيات و احاديث ارائه شده است و در آغاز آن ، دو فصل قرار داد كه در آن دو ، نكته‌هاى اصولى و قواعد استنباط احكام آورده شده است . در اين تفسير مسايل و تفريعات فراوان فقهى ، آمده است .

اين تفسير ، براساس ترتيب سوره‌هاى قرآنى است ، و فراغت از آن در 815 ه . ق ، حاصل شده است .

آغاز آن : « الحمد للّه المنعم على عباده بالتّكليف ، الحكيم فى تصوير هم بعجائب التّأليف الواضح الأسرار مصالحهم برهانا محفوظا من التّغيير و التّحريف . . . . » « 2 »

* ديگر تأليفات او

فقيه يوسف بن احمد ثلاثى ، يكى از نويسندگان پركار زيدى است و آثار زير از اوست :

1 . الاستبصار فى مختصر الانتصار .

2 . برهان التّحقيق و صناعة التّدقيق .

3 . الجواهر و الغرر فى كشف اسرار الدّرر .

4 . الرّياض الظّاهرة على تذكرة الفاخرة .

5 . الزّهور على اللّمع .

6 . مسائل الدّور فى العبيد . « 3 »

230 . تفسير رحمانى كوكنى [ م 835 ق ]

مؤلّف آن ، شيخ على مهائمى كوكنى ، معروف به « مخدوم على هندى » ، يكى از اعلام قرن نهم هجرى مىباشد . تفسير « تفسير الرّحمن و تيسير المنّان » ، معروف به « تفسير رحمانى » واقع در دو مجلّد ، از آثار ماندگار آن عالم بزرگوار مىباشد ، كه در كتابخانهء آستان قدس رضوى نگهدارى مىشود . اين تفسير نخستين بار در سال 1286 ، در دهلى نو ، و سپس در بولاق مصر ، به چاپ رسيده است . « 4 »

سيّد غلام على آزاد البلگرامى ، در كتاب سبحة المرجان ، ( چاپ‌شده در سال 1303 ) ، آورده است :

« مهايم ، بندرى است كه در كوكن از نواحى دكن و نوائت در هند كه وى منسوب به آنجاست . و مسلمانان در آن منطقه از زمانى كه گروهى از قريش در زمان حجّاج به دكن وارد شده‌اند ، پيدا گشته‌اند .

مخدوم على مهائمى ، علاوه بر تفسير فوق ، كتابهاى ديگرى نيز داشته است كه دليل روشن فضل و دانش اوست ، و بعضى از آنها عبارتند از :

الزّوارف فى شرح عوارف المعارف ، شرح فصوص محى الدّين ، شرح نصوص قونوى ، ادلّهء توحيد ، و مرآة الدّقائق كه همگى در بمبئى به چاپ رسيده‌اند . » « 5 »

* گفتار صاحب ريحانه

مرحوم مدرّس ، در معرّفى او مىنويسد : « مهايمى ، علىّ بن احمد بن ابراهيم بن اسماعيل كوكنى نوائتى هندى ، معروف به مخدوم على مهائمى ، از اكابر علما و عرفاى هند و از مشايخ اهل طريقت و داراى مكارم اخلاق و شهرت فراوان مىباشد و از تأليفات او :

( 1 ) روضات الجنّات ج 7 ، ص 171 و 176 . ( 2 ) مؤلّفات الزّيديّة ج 1 ، ص 351 ؛ مكتبة الجامع الكبير ، صفحات 31 ، 41 ، 42 ( بخش نسخه‌هاى قديمى ) . ( 3 ) مؤلّفات الزّيديّة ج 3 ، ص 272 . ( 4 ) الذريعة ج 3 ، ص 182 و ج 4 ، ص 274 تحت كد 1269 . ( 5 ) مفسّران شيعه ( مخطوط ) تأليف دانشمند محترم آقاى دكتر محمديان اهرى .