طبقات مفسران شيعه ( فارسي ) — الصفحة ٤٤٥

195 . تفسير ابن طاوس [ م 664 ه . ق ]

نظر بلاغت و فصاحت مورد بررسى قرار داده است .

كتاب وى از سوى انتشارات آستان قدس رضوى در سال 1368 ه . ش ، انتشار يافته است . اين تفسير مقدّمه‌اى دارد ، به قلم حفنى محمّد شرف ، مصحّح كتاب ، كه در آن به تاريخچهء مباحث بيانى در قرآن كريم اشارتى رفته است ، و به اجمال مراحل دگرگونى و تحوّل شناخت اعجاز بيانى قرآن معرّفى شده است . اين كتاب توسّط دانشمند محترم ، آقاى ميرلوحى فلاورجانى به فارسى ترجمه شده است .

193 . تفسير ياقوتة الصّراط [ موجود در سال 664 ق ]

اين تفسير ، در روزگار جمال الدّين سيّد بن طاوس متوفّى 664 ه ، موجود بوده است ، چون او در تفسير آيهء شريفهء لكِنِ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ مِنْهُمْ وَ الْمُؤْمِنُونَ ، يُؤْمِنُونَ بِما أُنْزِلَ إِلَيْكَ ( سورهء نساء ، آيهء 162 ) ، در كتاب سعد السّعود ، ص 247 مطلبى را از آن تفسير نقل نموده است . شناخت كامل اين تفسير ، نياز به بررسى كتاب‌شناختى دارد كه در فرصت مناسب انجام خواهد گرفت . « 1 »

194 . تفسير بغدادي [ موجود در سال 664 ق ]

مؤلّف آن ، نصر بن علىّ بن بغدادى است ، كه ظاهرا در اواخر قرن ششم و اوايل قرن هفتم مىزيسته است . تنها راه شناخت ما نسبت به اين تفسير ، همانند مورد پيشين ، نقل و حكايت سيّد رضى الدّين علىّ بن طاوس ، متوفّى 664 ه . ق ، مىباشد ، كه در مقام بحث از آيهء قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى ( سورهء شورى ، آيهء 23 ) ، اين آيه را از آن تفسير نقل مىكند ، و نظر مؤلّف آن را مىآورد ، كه اين آيه منسوخ نشده است ، و يكى از دو ثقل سفارش شده ، همان عترت مىباشد ، بر خلاف كسانى كه اين آيه را منسوخ دانسته‌اند و گفته‌اند مقصود از ثقل ، سنّت مىباشد . « 2 »

195 . تفسير ابن طاوس [ م 664 ه . ق ]

مؤلّف آن ، سيّد رضى الدّين ، علىّ بن موسى بن جعفر ( داماد شيخ طوسى ) ابن محمّد بن طاوس حسنى حلّى ، متوفّى 664 ه . ق ، يكى از اكابر اعلام طايفهء اماميّه ، و يكى از پركارترين مؤلّفين آنان در قرن هفتم هجرى مىباشد . خاندان ابن طاوس عموما خاندان علم و سيادت ، و دودمان فضيلت و تقوا بوده‌اند . در اين خاندان سيادت ، دوعالم بزرگوار بيشتر درخشيده‌اند ، كه هر دو نيز صاحب تفسير و خدمات قرآنى هستند :

1 . رضى الدّين ، سيّد علىّ بن موسى بن جعفر ، صاحب تفسير سعد السّعود و طرائف فى معرفة الطّوائف ( م 664 ) .

2 . سيّد احمد بن موسى بن جعفر بن طاوس ، صاحب تفسير شواهد القرآن ( م 673 ) . زندگى اين دو برادر بافضيلت در قرن هفتم ، از چند جهت بىشباهت به زندگى دو برادر ديگر خدمتگزار اسلام ، سيّدين شريفين مرتضى و رضى علم الهدى در قرن پنجم نيست و در بلاغت و فصاحت .

اوّلا : يكى در فقه و فقاهت سرآمد بوده است ، و آن ديگرى در ادب و ادبيّات .

ثانيا : نقابت طالبيان عراق برعهدهء يكى از دو برادر قرار داشت و او به عنوان نقيب طالبيان ، در تاريخ شيعه معروف بوده است .

ثالثا : مراتب فضل و تقوا و پرهيز از دنيا و زخارف آن ، از خصوصيّات آن دو برادر بوده است .

به تعبير رازى ، پرهيزكارترين مردم عصر خود بوده‌اند .

( 1 ) الذّريعة ج 25 ، ص 273 . ( 2 ) الذّريعة الى تصانيف الشّيعة ج 24 ، ص 13 .