راهنماى دانشوران در ضبط نامها ، نسبها و نسبتها ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٠٦
تنّيسى :
ابن علىّ بن محمّد بن داود بن فهم تنوخى در شمار اديبان و فقيهان و قاضيان و شاعران و صاحب كتاب الفرج بعد الشدّه و كتاب نشوار المحاضرة و كتاب المستجاد من فعلات الاجواد و ديوان شعر و متوفّى 384 . و از جمله : ابو القاسم علىّ بن محسن تنوخى فرزند ابو على مذكور در شمار فقيهان و قاضيان و اديبان و متوفّى 447 و اين دو بيت از اوست :
لم انس دجلة و الدجى متصوب * و البدر فى افق السماء مغرب
فكانها فيه بساط ازرق * و كانه فيها طراز مذهب
و از جمله : ابو القاسم علىّ بن محمّد تنوخى پدر ابو على مذكور در شمار فقيهان و اديبان و قاضيان و در سلك حفّاظ شعر . ابو على گفت :
« پدرم هفتصد قصيده از شعراى قبيلهء طى حفظ داشت غير از قصايد ديگر شعرا » . و تصانيفى پرداخت از جمله : كتابى در قوافى و كتابى در عروض و در وصف اين كتاب خالع گفت : « در فنّ عروض كتابى همانند آن نوشته نشده است » .
و ديوان شعر و اين ابيات در نهايت رقّت از اوست :
و راح من الشمس مخلوقة * بدت لك فى قدح من نهار
هواء و لكنه ساكن * و ماء و لكنه غير حار
إذا ما تأملته و هو فيه * تأملت نورا محيطا بنار
فهذا النهاية فى الابيضاض * و هذى النهاية فى الاحمرار
و ما كان فى الحكم ان يوجدا * لفرط التنافى و فرط النفار
و لكن تجاور سطحا هما * البسيطان فاتفقا بالجوار
كان المدير لها باليمين * إذا مال للسقى او باليسار
تدرع ثوبا من الياسمين * له فردكم من الجلنار
و به اندازهاى آن ابيات بلند است كه بعضى پديدارندهء آنها را تواناتر از تنوخى پنداشتهاند و ابو القاسم مذكور در سال 342 درگذشت . « 1 »
تنّيسى :
تنّيسى :
با كسر اوّل و تشديد نون منسوب است به تنّيس « 2 » كه شهرى است در مصر و ياقوت گفته : « جزيرهاى است در درياى مديترانه » .
و ابو محمّد حسن بن علىّ بن احمد بن محمّد بن خلف تنّيسى كه در بغداد زيستن گرفت در طبقهء شاعران توانا و صاحب كتاب المنصف و اين كتاب را در سرقات ابو الطيب متنبّى پرداخت و اين بيت را در عذر از همّت كوتاه خود گفته است :
لقد قنعت همّتى بالخمول * و صدت عن الرتب العالية
( 1 ) - و نيز مفضّل بن مسعود بن محمّد تنوخى مكنّى به ابو الفرج از فقيهان و نحويان متولّد 390 و متوفّى 542 صاحب كتاب البيان عن الفصل فى الاشربة الحلال و الحرام . التنبيه فى ردّ الشافعى فيما خالف النصوص . و نيز محمّد بن منجا زين الدّين تنوخى دمشقى ثمّ البغدادى در شمار اديبان متوفّى 748 صاحب كتاب اقصى القرب فى صناعة الأدب بدان منسوب است ( لغتنامه / دهخدا : 15 / 1084 ) . ( 2 ) - بحيرهء تنّيس يا درياى تنّيس در مصر است و به درياى روم پيوسته است و رود نيل اندر آن همىريزد و اين دريا به تابستان شيرين بود و به زمستان كه رود نيل اندك بود شور شود و اندر ميان آن دو شهر است ؛ يكى تنّيس نام و يكى دمياط ( لغتنامه / دهخدا : 15 / 1059 ) .