فلاسفة الشيعة حياتهم وآراؤهم ( فلاسفهء شيعه ) ( فارسي ) — الصفحة ٣٨
آثار شيعه در علم كلام
آثار شيعه در علم كلام
آثار شيعه در علم كلام
ما در اولين قدم ديديم كه قرآن كريم منبع اساسى تمام قضايايى است كه علم كلام بعدا بر مبناى آنها به وجود آمده است ، مانند : اثبات خالق ، توحيد ، عدالت ، قضا و قدر ، نبوت ، نفى تعدد خدايان ، حشر ، جبر ، اختيار ، امامت ، و موضوعات ديگر از موضوعات كلامى ، كه قرآن مجيد متعرض آنها شده ، و به‌طور بسيار صحيح و اسلوب ويژه به خود ، كه عقل و قلب به‌طور يكسان آن را قبول مىكند ، آنها را مورد بحث قرار داده است . بعضى از آيات كريمه را كه در موضوعات مزبور بود قبلا نقل كرديم ، در مرحلهء دوم مىبينيم كه ائمه و پيشوايان شيعه از اهل بيت رسول اكرم ( ص ) و پيروان آنها نيز نخستين كسانى بودند كه آن مسائل را با حجت و دلايل منطقى و براهين عقلى ، و با شرح و تفسير مورد بحث قرار داده‌اند . و نخستين كسانى بودند كه عنايت و اهتمام خود را به قواعد و اصول و امورى متوجه ساختند كه بعدا آن قواعد و اصول علم مستقلى به نام علم كلام شد .
به به‌طورىكه تاريخ به ما مىگويد شيعيان پيش از ساير فرقه‌هاى اسلامى ، در اين رشته وارد شدند و كوشش فراوانى در اين راه كردند و افكار خود را در اين امر متمركز ساختند و آن را پيش بردند ، و قدمهاى بسيار بلندى در راه تحقيق آن برداشتند ، و علم كلام را با يك روپوش زيباى فلسفى پوشانيدند كه از حيث قوت منطق و هدف عالى ، امتياز مخصوصى يافت ؛ به قسمى كه يكى از نويسندگان مشهور ، بارون كرادفو گفته است : شيعيان صاحبان افكار آزاد هستند . « 1 » از طرفى از اشتباهات واضح ، آنست كه بعضى از نويسندگان كه يكى از آنها آدم متز است ، از روى تعمد يا بدون قصد ، افكار شيعه و تفكر شيعى را به معتزله برمىگردانند . او گفته است : شيعه ورثهء معتزله هستند . « 2 » و تكيهء او در اين ادعا مباحثى است كه در باب عدل و توحيد ، در كتب كلامى شيعه ديده شده است ، و آنكه شيعه گفتار معصوم را حجت مىداند ، و وجود امام معصوم را ضرورى مىشناسد ، اين مطالب همه از گفتارهاى معتزله خاصه گفتار نظام است .
در اين مورد ، استاد عبد الرحمن شرقاوى تحت تأثير گفتارهاى بعضى از مستشرقين بدون آنكه خود در مقام تحقيق برآيد به‌طور اغراق‌آميزى چنين مىگويد : « شيعه بسيارى از افكار خود را از معتزله گرفته‌اند ، و بعضى از بزرگان فكرى شيعه به معتزله ملحق گرديده‌اند . » مثلا زيد امام زيديه ( يكى از فرق شيعه ) به نزد و اصل بن عطا مىرفته و با او رفت و آمد داشته ، و از او تحصيل معلومات كرده است .
( 1 ) - كتاب الحضارة الإسلاميّة ج 1 ، ص 127 ، چاپ دوم . ( 2 ) - همان كتاب .