تذكرهء مآثر الباقريه ( فارسي ) — الصفحة ٣٧٥
تعليقات
باقى بودند . ( ر ك : جغرافياى اصفهان ، ص 67 و نيز مهدوى ، مصلح الدّين : بيان المفاخر ، ج 1 ، ص 12 - 311 )
( 221 ) - استاد همايى مىنويسد : « اين نوع مادّه تاريخ‌گويى كه از نظر صناعت شعر ، بسيار مشكل و دشوار مىباشد ، در آن ايّام متداول بوده . سيّد محمّد سحاب اصفهانى [ ر ك : تعليقه ش 154 ] هم ، در مادّه تاريخ تذهيب بقعهء حضرت عبّاس ( ع ) . . .
قصيده‌اى در سى بيت كه هر مصراع آن مادّه تاريخ مىشود ، سرود ؛ يعنى مشتمل بر شصت مادّه تاريخ .
ميرزا ابراهيم رهى اصفهانى نيز در همين باره قطعه‌اى هجده بيتى در سى و شش مادّه تاريخ گفته و ميرزا صادق ناطق را ( متوفاى 1235 ق ) نيز صاحب قصيده معجزيّه‌اى است كه صد و بيست مادّه تاريخ را در شصت بيت آن گنجانيده است . » ( مقدّمه ديوان آقا محمّد كاظم غمگين ، ص 16 . )
در حاشيه كلام استاد بايد گفت كه اين نوع شعر در ادوار قبلى نيز محل هنرنمايى بوده است . مثلا محتشم چند قصيدهء تمام تاريخ دارد و نيز شش رباعى هم در جلوس شاه اسماعيل دوم صفوى دارد كه از اين شش رباعى ، بارها تاريخ با سال « 984 » استخراج مىشود . وقار ، فرزند وصال ، رساله‌اى در راهنمايى استخراج تاريخ‌هاى اشعار محتشم تأليف كرد است . ناطق نيز به غير از قصيدهء معجزيه قصايد متعدد ديگر در مدح فتحعلى شاه دارد كه تمام تاريخ است .
( 222 ) - جمعه / 9
( 223 ) - عنكبوت / 45
( 224 ) - جن / 18
( 225 ) - بقره / 115
( 226 ) - ملا عبد الوهاب : نشانى از او در تذكره‌ها و منابع ديگر نيست . اما از نسخه متأخر تذكره پيداست بعدها تخلّص « رضوان » را برگزيده است .
( 227 ) - ر ك : تعليقه ش 25
( 228 ) - ر ك : اين مصرع جمع بين اعداد 480 ، 289 ، 141 ، 164 و 181 است كه تاريخ 1255 را نشان مىدهد .
( 229 ) - 1245 ق
( 230 ) - سال موش ( تركى )
( 231 ) - نجم / 9
( 232 ) - اسراء / 39
( 233 ) - « من بنا مسجد » : چند حديث با اين آغاز مشهورتر است . از جمله ؛ « من بنى مسجدا و لو كمفحص قطاة ، بنى اللّه له بيتا فى الجنة » ( مستدرك الوسائل ، ج 3 ، ص 367 )
( 234 ) - « ز نو در اصفهان بنگر ، قيام كعبه ديگر » صورت درست مصراع براى تاريخ 1248 ق است يعنى « كعبه » بدون « اى » يا « ى » . چون با اين دو مىشود با 1258 و 1259 ق كه صحيح نيست .
افزودن « اى » به خاطر حفظ وزن بحر هزج است و در متن اصلى نبود .
( 235 ) - از قصايد تمام باقى وفاست .
( 236 ) - 1245 ق
( 237 ) - وصال ، ميرزا محمّد شفيع بن محمّد