تذكرهء مآثر الباقريه ( فارسي ) — الصفحة ٣٦٤

تعليقات

بازگشت و قاجار مىشناسيم ؛ ميرزا هاشم خرّم ، حسين خراسانى ( خرّم ) ، عبد الحميد خرّم و عبّاس على خرّم ( ر ك : انجمن خاقان ، صص 1 - 500 )

( 157 ) - سعدى ، باب پنجم گلستان .

( 158 ) - اين بيت در مقدّمه تمام نسخ شاهنامه با همين ضبط ( و فقط با اختلاف « بر » به جاى « به » ) موجود است . بعد از بيت :

كه من شهر علمم ، علىّام در است * درست اين سخن گفت پيغمبر است

( از جمله ر ك : شاهنامه ؛ به كوشش جلال خالقى مطلق ، دفتر يكم ، ص 10 ، بيت 97 )

( 159 ) - معنى مثال عربى : « شير را بچه همىماند به دو و ماه ناتمام به ماه تمام » . گويا اين مثال از حريرى است . ( بنا بر قول عبد القادر رازى در امثال و حكم )

( 160 ) - ر ك : تعليقه ش 46 .

( 161 ) - براى اختلاف در سال‌هاى تولّد و وفات پيامبر ر ك : الصحيح من سيرة النبىّ الاعظم ، جعفر المرتضى العاملى ، 12 ج ، قم ، دفتر تبليغات اسلامى ، 1371

( 162 ) - معنى بيت : « او همّت‌ها و توان‌هايى دارد كه بزرگ‌ترينش را پايانى نيست و خردترين همّتش از اين روزگار ، برتر است . »

( 163 ) - اين ماجرا در عموم تاريخ‌هاى مربوط به اسلام و به‌ويژه تاريخ‌هاى ادب اسلامى آمده است .

( از جمله ر ك : حنا الفا خورى : تاريخ ادبيات زبان عربى ، ترجمه آيتى ، ص 172 ) قصيدهء توبه‌نامه‌اى كه كعب در اين ماجرا تقديم پيامبر اكرم ( ص ) كرد با اين مطلع شروع مىشود :

بانت سعاد فقلبى اليوم متبول * متيم اثرها ، لم يفد ، مكبول

( 164 ) - معنى بيت : پيامبر همانند نورى است كه از آن روشنى مىگيرند . شمشيرى است هندى از شمشيرهاى بركشيدهء خداوند .

( 165 ) - ديوان سروش ، بخش قصايد ، صص 11 - 510

( 166 ) - ر ك : تعليقه ش 20

( 167 ) - ديوان سروش ، بخش غزليّات ، ص 679 ( نخستين غزل )

( 168 ) - پيشين ، ص 684

( 169 ) - ديوان سروش ، بخش قصايد ، صص 32 - 331

( 170 ) - ديوان انورى ، به اهتمام مدرّس رضوى ، ج 1 ، ص 231

البتّه در تصحيح فوق ، در بيت اوّل ، مصراع دوم ، واژهء « او » به جاى « تو » و در بيت دوم جاى « حزم » و « عزم » جابه‌جاست .

( 171 ) - ديوان سروش ، بخش قصايد ، صص 17 - 216

( 172 ) - پيشين ، صص 93 - 592

( 173 ) - پيشين ، ص 591

( 174 ) - پيشين ، 93 - 492

( 175 ) - عندليب ، محمّد حسين خان كاشانى : پسر