منظر الاولياء ( در مزارات تبريز و حومه ) ( فارسي ) — الصفحة ٥١
در ذكر امام همام ابو القاسم محمد بن حسن بن على بن محمد بن على بن موسى بن جعفر بن محمد بن على بن حسين بن على بن ابى طالب
مجملا آن حضرت در سال دويست و شصت و شش ، سال نهم از خلافت معتمد عباسى در سردابهء سرمن‌راى از نظر فرق انام غايب شد . بنا بر مذهب اثناعشريه تا حال كه تاريخ هزار و سيصد و چهار هجرى است هزار و صد و چهل و نه سال از عمر شريفش گذشته ، در حال حيات و از انظار خلق مخفى است . آن حضرت را دو غيبت بوده : غيبت كبرى و غيبت صغرى . زمان غيبت صغرى « 1 » هفتاد و دو سال . فرق ميان اين دو آن است كه در غيبت صغرى سفرا و وكلاى آن حضرت واسطه بودند و مطالب و حوايج ايشان را به خدمت آن حضرت عرض مىنمودند و به جواب با صواب سرافراز مىشدند و در غيبت كبرى آمد و شد منقطع گرديد و تردد به نهايت رسيد و هرگاه ارادهء حق تعالى به ظهور آن حضرت علاقه گيرد نقاب حجاب از چهرهء آفتاب‌آسا خواهد برداشت و همت والانهمت خود را به ترويح ملت بيضا و دفع اعدا خواهد گماشت .
حضرت رسول اكرم فرمودند كه : « لو لم يبق من الدنيا الا يوم واحد يطول ذلك اليوم حتى يبعث رجل منّى و من اهل بيتى يواطئ ، اسمه اسمى و اسم ابيه اسم ابى يملأ الارض قسطا و عدلا كما ملئت ظلما و جورا » . و به اين مضمون احاديث و اخبار بسيار است به مرتبه‌اى كه انكار آن نتوان كرد چنانچه نزد علماى جميع فرق نبوى و تمام طوايف ملت مصطفوى به ثبوت پيوسته كه ظهور مهدى ( ع ) به وقوع خواهد انجاميد و به واسطهء حسن اهتمام و يمن اجتهاد آن امام زمان ، امصار و ديار از عدل و داد پر خواهد گرديد .
اما اين مسئله مختلف فيه است كه مهدى موعود همان امام محمد بن حسن عسكرى [ عج ] است يا ديگرى از بنى فاطمه خواهد بود ؟ به اتفاق اهل سنت و جماعت ، مهدى موعود به وجود نيامده « 2 » و هروقت مشيت الهى بر آن قرار گيرد بر عالميان ظاهر خواهد شد و او از بنى فاطمه خواهد بود . طايفهء كيسانيه به محمد بن على بن ابو طالب كه مشهور به « حنفيه » است معتقدند و گويند كه او در كوه « رضوى » مخفى شده است و آخرالامر خروج خواهد نمود . فرقهء اسماعيليه برآنند كه مهدى ، اسماعيل بن امام جعفر صادق ( ع )
( 1 ) . متن : « كبرى » . ( 2 ) . يعنى خروج نكرده .