تذكرة المعاصرين ( فارسي ) — الصفحة ٦٤
تدوين ديوانهاى حزين
پيدا كرده و نويسندگان متصنّعى مانند صاحب « درّهء نادره » به ظهور رسيدند ، در اين دوره نثر حزين را اگرچه از وى اثر زياد در اختيار نداريم ، بايد عالىترين نمونهء نثر ساده و پخته بشماريم كه بىتكلّف و دور از تصنّع است . بعضى از ناقدان معاصر نيز مانند استاد ملك الشعراء بهار نثر او را از نظر پختگى و از حيث سلاست ستوده‌اند . « 1 »
تدوين ديوانهاى حزين
تدوين ديوانهاى حزين
اولين مثنوى خود را در غم شكسته شدن دستش مىسرايد كه شامل هزار بيت است . آغاز :
خدايا تويى آگه از راز و بس * بهشت از تو دارند پاكان هوس
من و مستى و كنج ميخانه‌اى * به آزاديم خط پيمانه‌اى
تدوين اوّلين ديوان هم در همين زمان صورت مىگيرد . مىگويد :
پس اشعارى را كه از ابديت تا آن اوان جمع آمده بود فراهم آورده ، ديوانى مرتّب شده مشتمل بر قصايد و مثنوى و غزليّات و رباعيّات و تخمينا هفت - هشت هزار بيت و آن اول ديوان اين خاكسار است . « 2 »
بعد از برگشت از شيراز و اقامت در اصفهان ديوان دوم را كه مشتمل بر ده هزار بيت است تدوين مىكند و آن را « تذكرة العاشقين » مىنامد . « 3 »
ديوان سوم را به هنگام اقامت در شيراز و بعد از مرگ پدر تدوين مىكند . ابيات اين ديوان شامل بر سه چهار هزار بيت بوده است .
ديوان چهارم را به هنگام اقامت در مشهد كه مقارن با حضور شاه طهماسب در اين شهر است مرتّب مىكند .
پنجمين ديوان را به هنگام اقامت در هند جمع‌آورى كرده و به اين نكته در
( 1 ) . حزين و زيباترين غزلهايش ، م . سرشك ، ص 32 . ( 2 ) . تاريخ حزين ، حزين لاهيجى ، ص 31 . ( 3 ) . همان مأخذ ، ص 48 .