تذكرة المعاصرين ( فارسي ) — الصفحة ٢٩٨
* ص 162 شوكت بخارائى ( مرگ 1107 ه . ق )
و ميان سخن‌سنجان دست‌به‌دست مىگردد .
- صحف ابراهيم « 1 » : روزبه‌روز از فيض تربيت ، شعرش رتبهء لطافت و سلامت يافته بر سنجيدگى و كمالش مىافزود . طرز خاصيت باريكى معانى و تازهء خيال را به اقصى مراتب رسانيده .
اگرچه بعضى اشعارش به فهم ارباب سليم و ذهن مستقيم نيست . اما بيشتر ابيات مطبوع و برجسته دارد . و ديوانش مشهور و بر السنهء جمهور داير است .
رياض الشعراء « 2 » : در روش خود بىنظير و در طرز خود بىبديلست . نزاكت افكارش به حدّى رسيده كه بعضى از آنها در هنج اعتدال نمانده است .
- نتايج الافكار : بعد عبور به سر منزل شعور ، نقود نازك خيالى به بساط خوش‌مقالى فراچيد و به جواهر معانى آبدار سخن را آرايش بخشيد . به طبع در نزاكت كلام و تلاش تازه يگانه و به فكر وقت‌پسند در فصاحت و بلاغت منتخب زمانه . « 3 »
- سرود آزاد : معنىياب دقت‌آفرين و گلدستهء بند خيالات رنگين است . از عنفوان شعور زلف سخن را شانه كشيد . و چهرهء عرائس معانى را غازهء تازه ماليد . « 4 »
- كلمات الشعراء : بسيار نازك‌خيال و صاحب تلاش و معنىياب بوده است . گويند از خاك توران مثل او برنخاسته است . « 5 »
به نظر من ناشناس ماندن وى در ميان ايرانيان ساكن ايران اين است كه شعر وى با ذوق ايرانى سازش و همخوانى ندارد همچنانكه بيدل با همهء زيبايى آفرينىهايش .
ابيات شوكت بخارايى :
بسكه از شش جهتم چشم به راه تو چو شمع * مركز دايرهء نور نظر گرديدم
( 1 ) . صحف ابراهيم ، على ابراهيم خان خليل ، صص 83 - 84 . ( 2 ) . رياض الشعراء ، عليقلى خان واله داغستانى ، ذيل شوكت بخارايى . ( 3 ) . نتايج الافكار ، محمّد قدرت اللّه گوپاموى ، صص 386 - 387 . ( 4 ) . سرو آزاد ، غلامعلى آزاد بلگرامى ، ص 120 . ( 5 ) . كلمات الشعراء ، محمّد افضل سرخوش ، ص 61 .