تذكرة الشعراء ( فارسي ) — الصفحة ٣٨٠

[ 117 ] [ حاجى اتاليق دورمان ]

بيت :

به عمر طبيعى رساند خدا * جهانبخش حاجى اتاليق را

موشّح دوم و سوم و چهارم و پنجم ، چهار مصراع رباعى گوشوارهء اظهار مضمر است و آن از حروف و كلماتى كه در ضمن ابيات غزل ، به سرخى مكتوب گرديده و چون از اول تا آخر فراهم آورده شود ، هويدا مىگردد و رباعى مذكور اين است :

قصد صفت مظهر حق دارى دل * مقصود تو حق آمده در هرمحفل

گر حق گويى دمادم اى دل و اللّه * مقصود تو گردد همه نزدم حاصل

موشّح ششم و هفتم و هشتم و نهم ، چهار مصرع رباعى اظهار مضمر است و آن از حروف و كلماتى كه به رنگ سبز در اثناى غزل مرقوم گرديده ، چون به دستور رباعى سابق ملاحظه كرده شود و پيدا مىشود و رباعى مذكور اين است :

رباعى اظهار مضمر :

پيش نظر عقل يقين صورت تو * هرروز فتد ز لطف بر وجه نكو

در دهر هميشه مظهر اللّهى * زين واسطه شد دل گدايان حق‌گو

هر حرفى كه از رباعى اول در دل پنهان سازند ، به رباعى دوم توان يافت . موشّح دهم اظهار مضمر است كه به طريق توشّح از رباعى گوشواره ، بيرون آمده و به آن در رباعى اشارتى رفته ، به اين كيف كه بر سر حروف و كلمات آن مدّى به سرخى كشيده شده و ميزان اظهار مضمر اين است : ميزان صفت مظهر حق‌گو اى دل .

موشّح يازدهم و دوازدهم ، بيتى است كه از اوايل ابيات غزل و از حروف اوايل مستزادها حاصل مىشود و حروفش در جداول مكتوب شده و آن بيت اين است :

بحر فضايل سرور دينى * حاكم عادل مير معينى

موشّح دوازدهم و سيزدهم ، ارقام زرد است كه در ميانهء ابيات غزل مرقوم گرديده ، چون از اول غزل تا آخر به ترتيب فراهم آورده شود ، بيتى حاصل مىشود ، آن بيت مزيّن به صنعت مقلوب مستوى است و آن اين است :

مقلوب مستوى :

بتبش آرى مى را شب تب * بر طبيب آر شرابى بطرب