فهرست منتجب الدين — الصفحة ٣٠٩

تعليقات

نجم الدين رازي در مقدمه " مرصاد العباد " گفته :

در تاريخ شهور سبع عشر وستمائة لشكر مخذول كفار تتار " خذ

لهم الله ودمرهم " استيلا يافت بر آن ديار ، وآن فتنه وقتل وفساد

وأسر وهدم وحرق كه از آن ملاعين ظاهر شد در هيچ عصر در بلاد

كفر واسلام كس نشان نداده است ، ودر هيچ تاريخ نيامده . . .

تا آنكه گفته :

قتل از اين بيشتر چگونه بود كه از در تركستان تا در شام وروم

چندين شهر وولايت قتل وخرابى كردند ، تا از يك شهر رى كه مولد

ومنشأ اين ضعيف است قياس كرده اند ، كه كما بيش هفتصد هزار

آدمي به قتل آمده است وأسير گشته از شهر وولايت .

وبنابر تصريح ياقوت در اين تاريخ ( 617 ) نظر به تعدى شافعيان

محلات حنفيان وشيعيان خراب وخالى از سكنه بوده است ، چنان كه

كلام أو عن قريب نقل خواهد شد ، وبا وجود اين عده مقتولين واسراء

را هفتصد هزار تخمين مىكنند ، پس اگر اين حمله قبل از تفرق

شيعيان وحنفيان رى واقع مىشد قطعا شماره كشته شدگان وأسيران

بيشتر از اين مىشده است .

از تأمل در اين بيانات به خوبى مىتوان نتيجة گرفت كه شهر رى

در أوائل اسلام وزمان حمله مغول وما بين اين دو تاريخ داراى چه

اهميت بوده است ، واگر خوف اطاله واطناب نمىبود به ذكر قرائن

وشواهد بسيار كه همه دلالت بر اين مطلب دارد مىپرداختم ، ليكن در

اين جا اين مختصر كفايت است .

تو خود حديث مفصل بخوان از اين مجمل .

حالا كه اين مقدمه روشن شد مىگوئيم .

اين شهر بزرگ تاريخي سالهاى متمادى پايتخت ديالمه بوده ،

وقبل از ايشان أبو مسلم مروزى مركز قواى خود قرار داده بوده ،

ومحل قضاياى مهم سياسي ديگرى نيز كه در تاريخ اهميت زياد دارد

بوده است ، با وجود اين تاريخي براي اين شهر فعلا در دست نيست ،