فهرست منتجب الدين — الصفحة ٢٦٣

تعليقات

با همديگر است ، زيرا اين دو اثر هر دو نمونه نثر فارسي يك قرن

وتأليف دو عالم متعاصر است ( به دليل اينكه شيخ أبو الفتوح نيز مانند

مصنف از قاضى أبو محمد حسن استر آبادي نقل روايت مىكند ،

وتفصيل مطلب به كتب تراجم محول است ) وتبصرة العوام نيز از آثار

اين زمان است ، واز مقايسه كتاب " نقض " با آن نيز همين نتيجة

مذكوره بدست مىآيد ، پس از عبارت مذكوره مصنف دو مطلب اساسى

فهميده شد .

1 - اينكه مصنف تعمد داشته است كه اين كتاب ( يعنى نقض )

ساده تر وروان تر باشد ، وهيچگونه تقيد به آراستن عبارت نداشته

است بلكه مقصود أو اداى مطالب بوده است بطور وضوح .

2 - كتب ديگر مصنف چنين نبوده است ، بلكه به لسان علمي وبيان

خاص عالم فهم بوده است ، به عبارت ديگر در آن تصانيف نظر به يك

دسته خاص كه علماء وفضلاء باشند بوده است ، به خلاف كتاب نقض كه

هدف آن استفاده خواص وعوام بوده است ، پس در عين حال كه مشتمل

بر مطالب عاليه علمي است به لسان عوام فهم گفته شده ، وبه قلم ساده

تأليف يافته است ، واين حسنى است كه بالا دست ندارد ، وشايد سبب

اشتهار كتاب وبلكه بقاى آن تاكنون در نتيجة رعايت اين حسن بوده

است ، والله أعلم .

9 - اينكه منتجب الدين مصنف را به قزوين منسوب نموده ، براي

آن است كه أصلا قزوينى بوده است ، ليكن در رى توطن داشته است

چنان كه از ملاحظه عبارات چند مورد از كتاب برمىآيد ، از آن جمله

عبارت منقوله در سابق است كه دلالت داشت كه مصنف در رى مدرسه

داشته است ، وعن قريب از رافعى نيز تصريح به توطن مصنف در رى نقل

خواهد شد .

10 - بايد دانست كه چون كتاب " نقض " به منظور نقل روايت با

بيان ترجمه حال وذكر طرق روايات وضع وتصنيف نشده است ، تا

مشايخ مصنف از آن فهميده شود ، بنابر اين اساتيد ومشايخ أو بر ما