مجمع الفصحاء ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٢١٢

98 محمد تغلق‌شاه خلجى هندوستانى

97 سلطان محمد بن محمود غزنوى

با آنكه از سلطان مسعود كهتر بود سلطان محمود به واسطهء محبت قلبى او را وليعهد خود كرد و حكومت اصفهان را به مسعود داد بعد از فوت سلطان محمود ، محمد وليعهد در غزنين بر تخت پدر برآمد و اركان دولت متابعتش گزيدند مسعود از اين امر مطلع شده خواهش كرد كه نام او در خطبه مقدم بر نام محمد باشد سلطان محمد جوابى درشت و تلخ داد مسعود قصد حركت از اصفهان و عزم مقابله با محمد كرد اهالى اصفهان در زمان خروجش با شحنه و عمال وى بشوريدند و فتنه بر پاى كردند لاجرم سلطان مسعود به شهر بازآمد و جمعى از گنهكاران شرير را به قتل آورد و حاكمى تعيين كرده عزيمت خراسان نمود اما سلطان محمد ، عم خود « امير يوسف بن ناصر الدّين سبكتكين » را با سپاهى جرار در مقدمه به رزم مسعود مأمور داشت و خود نيز از غزنين با لشگرى آراسته بيرون آمده در منزلى از منازل يك ماه توقف كرد . امرا بر او شوريده ، وى را گرفته به مسعود سپردند مسعود او را مكحول كرده به سلطنت نشست . الحاصل اين رباعى را به جهت محبوبش كه به آب غرق شده گفته :

رفتى و دل‌خسته مشوش بىتو * عيش خوش من شد آه ناخوش بىتو

تو رفته‌اى و آمده من بىتو به جان * تو در آبى و من در آتش بىتو

98 محمد تغلق‌شاه خلجى هندوستانى

تغلق در اصل قتلق بوده و آن تركى است و به معنى بزرگ است و مردم هند در استعمال آن لغت را مقلوب كرده‌اند و چون سلطان قطب الدّين خلجى ، پادشاه هندوستان درگذشت غازى ملك كه پسر قتلق نام از غلامان ترك بود و مادرش از اهل هند به سلطنت رسيده او را محمد قتلق شاه ناميدند و سلطانى عظيم و كريم شد و مدت بيست و هفت سال سلطنتى به استقلال كرد و در