رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٤٩٨
241 - شيخ اجل جمال الدّين ابو منصور حسن بن شيخ سديد الدّين يوسف بن على بن محمّد بن مطهر حلى قدس اللّه روحه الشريف
هم از آثار ديگران باشد به تمام مدت عمرش تقسيم كنيم به مقدار هزار بيت نمىرسد و اين اظهار از اغراقات نادان ياوه‌گو است و به زودى آنچه را كه گفتيم در تاريخ تأليف منتهى المطلب و خلاصه و امثال آن توضيح خواهيم داد . نظير آنچه را براى علامه گفته‌اند اهل سنت دربارهء محيى الدّين نواوى شارح صحيح مسلم و غير آنكه در شام مىزيسته است ، شهرت داده‌اند . نواوى راجع به علوم معموله خودشان آثار بسيارى تأليف كرده است چنان‌كه هرگاه آن‌ها را به تمام روزگار عمرش تقسيم كنيم به هرروزى از عمر او دو كراس ( دو جزء ) مىرسد و اين انتساب هم ، از جمله مفتريات و اغراقات است .
رحلت علامه حلى رحمه اللّه و درگذشت سلطان محمّد خدابنده ملقب به الجايتو در يك سال بوده است زيرا ، فخر الدّين بناكتى كه معاصر با هر دو تن بوده است در تاريخ فارسىاش مىنويسد : سلطان محمّد در آخر ماه مبارك رمضان در روز پنجشنبه در سال 726 هجرى در شهر سلطانيه درگذشته است « 1 » .
از مهم‌ترين حقوقى كه علامه رحمه اللّه داراست همان است كه ، سلطان محمّد خدابنده ، معروف به الجايتو را به آيين تشيّع درآورد و ماجرا را ارباب تاريخ نگارش داده‌اند .
( 1 ) - لب التواريخ ، مىنويسد : اولجايتو در 12 ذيحجه سال 680 هجرى متولد شد و در 23 سالگى در سنه 703 در تبريز به تخت نشست و پادشاهى عادل بود و خطبه به نام شريف اهل بيت مىخواند و سال 705 هجرى شهر سلطانيه را بنا كرد و سال 711 خواجه سعد الدّين ساوجى وزير خود را كشت و سال 712 به شام رفت و با صلح ، از شام برگشت و دوازده سال و نه ماه پادشاهى كرد و در شب عيد رمضان 716 هجرى درگذشت و در مقبره ابواب امير سلطانيه مدفون شد . حمد اللّه مستوفى در تاريخ او گويد : از هفتصد و شانزده چونه ماه گذشت * از گاه و كلاه سرورى شاه گذشت بگذشت و جهان بينوا را بگذاشت * آگاه ز حال خويش ناگاه گذشت بنا به نوشته لب التواريخ و تاريخ گزيده و ديگران ، سلطان محمّد در سال 716 يعنى ده سال پيش از وفات علامه درگذشته است نه آنكه هر دو در يك سال درگذشته باشند - م .