رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٤١٠

157 - سيد جليل ناصر الدّين حسن بن على بن حسن ( حسين ) بن على بن عمر اشرف بن على بن حسين بن على ابى طالب عليه السّلام معروف به ابو محمّد اطروش شهيد

به‌طورى كه نوشتيم پس از آنكه بر آمل چيره شد ازآنجا به جانب چالوس عزيمت كرد و صعلوك از فرصت استفاده كرده ، لشكرى را از رى به قصد تصرف آمل گسيل داشت . حسن اطروش كه از جريان اطلاع يافت عازم آمل شد و لشكريان او را منهزم ساخت .

و حسن بن على ، بزرگوارى نيكوسيرت و دادگر بود و مردم در دادگرى و نيكوكارى و خوش‌سيرتى و بر پاى داشتن حق چون او نديده بودند .

ابن مسكويه هم در تجارب الامم ، حسن بن على را نام برده و مىنويسد : او داعى زيدىهاست ، ابن اثير گويد او داعى زيدىها نبوده بلكه ، داعى زيدىها على بن قاسم است كه داماد حسن بوده است .

ابن اثير در ضمن وقايع سال 304 هجرى مىنويسد : در اين سال ناصر علوى صاحب طبرستان در ماه شعبان در سن 79 سالگى درگذشت و سرزمين طبرستان تا سال 316 هجرى كه حسن بن قاسم داعى زيدىها به قتل رسيد در اختيار ايشان بود .

مؤلف گويد : بعضى پنداشته‌اند كه ابو محمّد ناصر به شهادت رسيده و ابو محمّد را به حسن بن قاسم داعى كه شهيد شده و داماد ناصر بوده ، اشتباه كرده‌اند و گاهى ممكن است . اين توهم را به نظريه ابن مسكويه كه ناصر را داعى خوانده است ، تقويت كرد ليكن به طورى كه پيش از اين نوشتيم داعى زيدى على بن قاسم بوده است نه ناصر .

و از بناكتى در شگفتم كه با آنكه در فن تاريخ و ديگر از فنون باخبر است بازهم در تاريخش مىنويسد : در روزگار المقتدر باللّه ناصر الحق حسن بن على در بلاد ديلم خروج كرد و كشته شد انتهى و من كشته شدن ناصر را جز در اين تاريخ در كتاب‌هاى معتبر ديگر نديده‌ام .

ابن اثير ، در كامل در ضمن وقايع 316 مىنويسد : در اين سال حسن بن قاسم داعى به قتل رسيد و اسفار بن شيرويه ديلمى به اتفاق مرداويج بر طبرستان استيلا پيدا كردند و در آن هنگام حسن بن قاسم در رى بود و بر